Kutadgu Bilig: Özellikleri, Yazarı, İçeriği, Hakkında Bilgi

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonrasında XI.yüzyılda ortaya konulmuş olan ilk yapıt, Yusuf Özgü Hacip’in 1069 senesinde değindiği “Kutadgu Bilig” adlı eserdir. Mutluluk veren informasyon anlamına gelen bu eserinde yazar, hem bu dünyada hem de ahirette insanoğlunun mutlu olmasının yollarını anlatmaya çalışmıştır. Kitabın giriş kısmında Yusuf Özgü Hacip, okuyana mübarek olsun ve yol göstersin diye kitaba “Kutadgu Bilig” adını verdiğini söyler. Bununla birlikte siyasetname özelliği gösteren bu yapıt Karahanlılar’ın hükümdarı Tabgaç Uluğ Buğra Karahan’a sunulmuştur.

Mesnevi türünde yazılan Kutadgu Bilig, 6645 beyitten ve 173 dörtlükten oluşur. Bununla birlikte Türk Edebiyatı’nda yazılmış ilk mesnevi olma özelliği taşır Kutadgu Bilig. Yaratı aruz ölçüsünün Fa û lün /Fa û lün /Fa û lün /Fa ûl kalıbıyla yazılmıştır. Arapça ve Farsçanın, Türkçe üstünde etkili olduğu dönemde eserin Türkçe yazılmış olması eseri ek olarak kıymetli kılmaktadır. Türkçeyi fazlaca iyi kullanan yazarın eserde Türkçemizi öven sözlerine de rastlamak mümkündür.

Yusuf Özgü Hacip eserinde devlet adamlarında olması ihtiyaç duyulan özellikleri simgesel olarak dört kavram üstünden ele almıştır. Yaratı öğretici bir kalite taşımasının yanısıra kavramları kişiler üstünden anlatması yönüyle alegorik bir özellik taşımaktadır.

Kutadgu Bilig Kahramanları ve Temsil Ettikleri Kavramlar

Eserde yer edinen kahramanlar ve temsil ettikleri kavramlar şu şekildedir:

Hükümdar Kün Togdı ⇒ Hakkaniyet

Vezir Ay Toldı ⇒ Mutluluk

Vezirin oğlu Ögdülmiş ⇒ Akıl

Vezirin oğlunun arkadaşı Odgurmuş ⇒ Akıbet

Yusuf Özgü Hacip, yukarıda verilen dört şahıs ve kavram üstünde durarak, bu dört kişinin konuşmaları, hayatları ve özellikleri üstünden eserini oluşturmuştur. Bu bakımdan yapıt, toplumsal ve siyasal olarak mühim bilgiler ihtiva eder. 

Kutadgu Bilig’in Özellikleri

  1. Yusuf Özgü Hacip tarafınca 1069 senesinde yazılarak Tabgaç Uluğ Buğra’ya sunulmuştur.
  2. İslamiyet tesirindeki Türk Edebiyatı’nın ilk eseri olması bakımından geçiş süreci eseri olarak kabul görmektedir.
  3. Türk Edebiyatı’nda mesnevi türünün ilk örneği olan yapıt aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
  4. Yaratı toplamda 6645 beyit ve 173 dörtlükten oluşmaktadır. Eserde yer edinen dörtlükler kitabın İslamiyet öncesi Türk şiir geleneğine, beyitler ise İslamiyet sonrası şiir geleneğine aittir. Bu özellik eserin geçiş dönemine ilişkin bulunduğunu göstermektedir.
  5. Devlet adamlarında olması ihtiyaç duyulan özellikler ve ideal devlet yapısı da anlatıldığı için Türk Edebiyatı’ndaki ilk siyasetnamedir.
  6. Eserde “hakkaniyet, akıl, akıbet ve mutluluk” şeklinde dört soyut kavram ele alınmıştır.
  7. Simgesel öğeler taşımasından dolayı alegorik yapıt niteliği taşımaktadır.
  8. Eserde dönemine gore yalın bir Türkçe kullanılmıştır. (Hakaniye Türkçesi)
  9. Yaratı, didaktik özellikler taşır.
  10. Atasözü şeklinde özlü laflara yer vermesinden dolayı Türk kültürü açısından mühim bir kıymeti vardır.
  11. Eserde karşılıklı konuşmaların olmasından dolayı bir tiyatro havası da vardır.
  12. Kitap, Türk dilinin araştırmaları mevzusunda en temel ve mühim kaynak eserlerin başlangıcında gelmektedir.

Kutadgu Bilig Yazarı: Yusuf Özgü Hacip

Kutadgu Bilig’in yazarı 11.yüzyılda kültür merkezi olarak kabul edilen Balasagun şehrinde doğan Yusuf Özgü Hacip’tir. Balasagun’da doğduğundan dolayı “Balasagunlu Yusuf” olarak da tanınır. İslamiyet etkisine giren Türk Edebiyatı’nın ilk yapıt örneğini vermiştir. Gene aynı şekilde Türk Edebiyatı’nda mesnevi türünü ve aruz ölçüsünü ilk kez o kullanmıştır. İyi bir eğitimden geçen Yusuf Özgü Hacip, eserini hükümdara sunduktan sonrasında devlette mühim görevlere getirilmiştir. 1077 senesinde Kaşgar’da vefat eden Yusuf Özgü Hacip’in türbesi de bu şehirde bulunmaktadır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir