Kutadgu Bilig ve Dîvan-ı Lügati’t- Türk’e Göre Eğitim ve Bilim

İlk Türk İslam yazınsal eseri olarak kabul edilen Kutadgu Bilig’de, mutluluğun temel şartının bilgiye bağlı olduğu ifade edilmiştir. Bu kitaba nazaran insan bilgili olursa uygun davranışları anlamış olur ve yapar. Uygun davranışları meydana getiren şahıs de mutlu olur. Kutadgu Bilig’de bilginin önemi, “Data ile göğe yol bulunur.” sözleri ile anlatılmış, çocuk eğitimine ayrı bir ehemmiyet verilmiş, küçüklere erdem ve bilginin öğretilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yusuf Özgü Hacip; “Arapça ve Farsça kitaplar çoktur.

Bizim dilimizle tüm hikmetleri toplayan (kitap) budur. Bu Türkçe koşukları yazdım sana, okurken unutma yakarış kıl bana.” diyerek Türkçeye verdiği önemi belirtmiştir. Yusuf Özgü Hacip’in yazdığı Kutadgu Bilig’de kullanılan kelime sayısı üç bin civarındadır. Bu kadar kelime içinde dört yüz yirmi Arapça ve seksen altı tane de Farsça kelime vardır. Her insanın anladığı bir Türkçe ile yazılan bu yapıt, İslam öncesi Türk dilinin enerjisini de göstermektedir.

Kâşgarlı Mahmud’un yazdığı Dîvan-ı Sözlük’it Türk adlı yapıt, Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış ve eğitim tarihimizin en mühim eserleri içinde yer almıştır. Bu yapıt yalnız bir lügat değil, Türklere ilişkin ilk haritanın da yer almış olduğu ve kadim Türk kültürünün anlatıldığı bir eserdir. Kâşgarlı Mahmud, Türk Dili’nin önemini anlatmak için günlük yaşamdan, atasözlerinden ve manzum eserlerden alıntılar yaparak eserini zenginleştirmiştir.

Bu eserde 7.500 Türkçe kelimenin Arapça karşılığı verilerek açıklanmış, Türkçenin öğretimi mevzusunda ses düzenine ehemmiyet verilmiştir. Devrin Türk boylarının şive ve ağızları da yansıtılan bu eserde, kelimelerin cümle içinde kullanılmasına yönelik örnekler de verilmiştir. Karahanlılar Süreci’nde yaşayan Yusuf Özgü Hacip ve Kâşgarlı Mahmud’un emekleri, Türk Dili’nin gelişip zenginleşmesi, dil birliğinin sağlanması ve Türkçenin o dönemde bilim dili bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Kâşgarlı Mahmud’a nazaran Türkler bilime bilig derlerdi. Türklerin bilime verdiği ehemmiyet, Dîvan-ı Lügati’t Türk’te; “Devlet alâmeti bilgidir.” şeklinde ifade edilmiştir. Dîvan-ı Sözlük’it Türk’te kitap yazılması ve okunması ile ilgili kırk kadar örnek cümlenin yer alması, Türklerde okuma ve informasyon edinme geleneğinin oldukça eski dönemlerden beri var bulunduğunu göstermektedir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir