Maden Devirleri (Halosen)

Bakır Devri (M.Ö. 5.000 – M.Ö.3.000)

İnsanlar tarafınca İlk kere İşlenen ve bulunan madenler altın, gümüş ve bakırdır, Daha kolay işlenmesi ve çokça bulunması sebebiyle eşya yapımında bakır tercih edilmiştir. Devir iki bin yıl sürdü, Gelişmelerde belirli bir hız sağlanamamıştır. Bu durumun sebebi halen yazının olmamasıdır. İnsanlar informasyon birikimini Tunç devrine kadar sağlamakta güçlük çekerler. Informasyon ustadan çırağa aktarılır, Şimdi bir ustanın bakırın İçine kalayı katması beklenmektedir.

Bakırın bulunması:

Bakırın bulunmasını elde eden gelişme cilalı taş devrinde toprak kapların ateşte pişirilmesi oldu. Doğada toz halinde bulunan bakır bu kapların pişirilmesi esnasını da eridiğinden İnsanın dikkatini çekmiş olmalıdır. Bakırlı toprak ile parlak zeka bir ustanın buluşması organik olarak uzun bir süre sürecinde gerçekleşti, Yazı olmadığı İçin toplumda informasyon birikimi azca oldu. Bakırı İşleyen ustalar bilgilerini nesillere usta çırak ilişkisi içinde aktardılar. Bakır üretimi Tanrı evininde yapılmış oldu, Bu yüzden aslına bakarsak oldukça karlı olan işten ustalar kazanç elde edemediler.

Kentlerin oluşması

Köyler çevredeki insanları kendine çektiğinden nüfusları artmaya başladı. Her geçen gün birazcık daha büyüyen köyler zaman içinde şehir haline gelmeye başladılar. Kentlerin oluşmasına paralel olarak uzmanlardan, yöneticilerden ve din oluşan toplumsal sınıflar daha belirgin hale gelmeye başladı.

Savaşın doğması

Bakır üretimiyle beraber Neolitik Devrin kapalı ekonomik yapısı sonlanmış oldu. Artık başkaları İçin üretilen mallar olduğu benzer biçimde, bu malları almak İçin de artı ürüne gereksinim duyuldu.  Artı ürün elde etme düşüncesi sadece başka toplulukların ürünlerine ya da arazilerine el koyarak sağlana bilinirdi. Bunu yapmanın tek yolu ise savaşmaktı. Böylece insan savaşlarla tanıştı.

Taş Aletler Paleolitik Dönem

Hanım

Araziyi ekmek yükünü üstüne alan kadının toplumda etkinliği oldukça fazlaydı. Bayanlar için en güç iş arazinin sürülmesiydi. Bakır devrinde arazinin sürülmesinde öküz kullanılmaya başlanınca, hanım ağır bir yükten kurtulmuş oldu, sadece ekonomik etkinlikten çekilmesi ile beraber toplumdaki saygınlığı azaldı.

Tecim

İlk yelkenliler yapılmış oldu. Yelkenli gemiler yardımıyla insanoğlu daha uzak bölgelere gidebildiler. Uygarlık da insan seyahati yardımıyla daha geniş alanlara yayılmaya başladı. Mesela, Tunç Devrinde görkemli bir uygarlık gerçekleştiren Girit, zenginliğini gemilerle getirilen tunç ticaretine borçluydu.

Tunç Devri

Devletin Doğuşu

Tunç Devrinde, yerleşim yerlerinin gelişmesi sonucunda İlk şehir devletleri oluşmaya başladı. İnsan toplulukları içinde savaşın başlaması müdafa için örgütlenmeyi kaçınılmaz kılarken, büyüyen kentte düzenin kurulması gerekiyordu. Tapınakların gölgesinde kalan su dağıtıcıları bu İş İçin daima hazır olarak bekliyorlardı. Su dağıtıcıları İktidara aday olduklarında kendilerine İshakku kiracı ziraatçi dediler. Bunun sebebi kendilerini tanrısal otorite ile birleştireme çabası içinde olmalarıdır. Zamanı süreç incelendiğinde devlet yöneticilerinin, siyasal partilerin en büyük çabalarından birinin dinden aynı şekilde yararlanmaya çalışmak olduğu görülecektir. Şehir yöneticileri zenginleşerek güçlendikleri süre rahipler İle çatışmaya girdiler. Çatışmada rahipler güçlerini korumayı başardılar. Bilhassa kentleri İşgale uğradığında krallar her şeylerini yitirirken, din adamları tinsel tesir eri sebebi ile bu duruma düşmediler. Krallara karşı acımasız davranan İşgalciler, rahiplere karşı daha saygılı davrandılar. Sargon merkezi devleti kurduğu süre rahiplerin üstünlüklerine son verdi.

Halk İsyanının Doğması

Güçlerini her geçen gün birazcık daha pekiştiren kral ve rahipler büyük oranda arazi sahibi oldular. Acımasızca halkı sömürmeye başladılar. Tunç üretimi oldukça zordu, bundan dolayı de pahalı bir üründü, pahalı olduğundan sömürülen halk bu silahları elde edemedi. Silaha haiz olamadığı için de direnemedi; sadece Sümerler devrine gelindiğinde; Urgakina, ezilen halka dayanarak, sömürü düzenine isyan edebildi.

Urgakina yasalarında kendinden ilkin meydana getirilen kötülükleri de anlatır:

“Yüksek rahip fakirin bahçesine girdi, onu oradan kovdu”

“Eğer bir büyük insanın evi basit bir insanın evi İle bitişikse o büyük adam her hangi bir uygun karşılık ödemeden evi kendininkine katabilirdi. ”

Orta Sınıfın Gelişmesi Aden-Cehennem Kavramları

Tunç Devrinde üretilen malların ihraç edilmesi uygarlığın oldukça daha geniş alanlara yayılmasına niçin oldu. Ticaretin gelişmesiyle beraber hususi iyelik anlayışı daha da gelişti. Erken Tunç Çağının ekonomisi satın alma gücünün aşrı derecede belli ellerde toplanması ile sonuçlandı. Bu da ekonominin fosilleşmesine yol açtı. Bu yapının kırılmasında mecburi tüketim malları ve lüks mallara duyulan talep etkili oldu. Uygulamada hammaddeyi sağlamak için üreticiyi örgütlemek ve kendi mallarını almaya razı etmek gerekiyordu. Kaniş bu amaçla kullanılan yerleşme yerlerinden biridir. Hammadde almanın bir yolu da tabanca kullanmaktı.

Orta derslik tecim vasıtasıyla büyüdü. Orta sınıfın büyümesi ideoloji alanında da kendini gösterdi. Yaşlılar ve soylular tarafınca uygulanan yasalar yerini yazılı yasalara bıraktılar. Kral kendini  “Adaletin bekçisi” duyuru etmek mecburiyetinde bırakıldı. Tüm diktatörler varlıklarını hakkaniyet terimi üstüne oturtmaya çaba ettiler. Kendileri dışındaki herkesi hakkaniyet şemsiyesi altına alarak sömürülerini sürdürmeye ortam hazırladılar. Diktatörler kendilerine dinsel bir kutsallık vererek de kendi farklılıklarını, kanun dışı konumlarını saklamaya çalıştılar. Mesela Osmanlı Devleti yöneticisi halifedir.

Sadece, orta sınıfın büyümesi uzun ömürlü olmaz, toplunda her geçen gün etkinlik kazanan din adamları aden – cehennem kavramlarını yaratarak, orta derslik elindeki zenginliklere el koyarlar.

Kıymetli Madenlerin Kullanılması

Savaşlar sonucunda yada kentleri işgale uğradığında zenginliklerin ansızın yok olması büyük evlere ve toprak zenginliğine dayalı serveti daha dayanıklı mallara yöneltti. Dayanıklı ve kıymetli maden olarak altın ve gümüş ön plana çıktı.

Para ekonomisinden en oldukça ziyanı köylüler görmüş oldu. Köylünün el emeği ehemmiyet kaybetmeye başladı. Akadlarda:  1 Gur arpa 1 şekelden, 3 şekele kadar terfi etmiştir. Fiyatlardaki yükselme aslına bakarsak enflasyonun sonucudur. Tunç Devrinde, servetlerin üretim yerine yağmadan sağlanması enflasyona niçin olmuştur.

Mezopotamya’da Tunç Devrinde yazı bulunmasıyla zamanı çağlar adım atar. Sadece Dünyanın geri kalanında yazı olmadığından, Tunç ve Demir devirleri tarih öncesi dönem içinde değerlendirilir.

Demir Devri

Tunç pahalıydı, pahalı olduğu içinde kuvvetli krallar dışındaki halk bu maddeyi elde edemiyordu.

Varlıklı olanlar Sümer kentlerinin yöneticileriydi. Tunçtan silahlar yardımıyla çevrelerindeki aç insanlardan zenginliklerini uzun süre koruyabildiler.

Bir Anadolu uygarlığı olan Urartular ilk kere demir üretmeyi başardıkları süre; hem ekonomik alanda hem de siyasal alanda devrime yol açtılar. Tunç kıt olduğundan çiftçiler onu saban olarak kullanamıyorlardı. Demir bolca olduğundan çiftiler onu kolaylıkla üretim aracı durumuna getirebildiler. Mezopotamya’nın çevresinde yaşayan insanoğlu demirden silahlar yaparak, Sümerler üstüne saldırdılar ve bölgeyi ele geçirdiler. Demirden en iyi yaralanan uygarlık Pers uygarlığı oldu. Bu açıdan Pers Devletine bir demir uygarlığı denebilir.

Tarih öncesi devirlerin genel özellikleri:

  • Tarih öncesi dönemde; hangi devrin hangi tarihte başladığını kati sınırlar ile belirlemek mümkün değildir. Zamanı dönemde Fatih’in İstanbul’u alması bir ölçüt olabilir. Sadece kalıntıların daha azca olduğu bir dönemde tunç ne süre yapılmış oldu? Sorusuna yanıt vermek zor olsa gerek.  Gelişmeler bir süreç işidir.  Onun İçin tarihçiler tarih öncesi dönemleri süreçler halinde birebirinden ayırmaya çalıştılar.
  • Tarih öncesi ve sonrasını dönemlere ayırırken her devrin kendi içinde benzer öğeleri göstermesine dikkat edildi. Bu davranışın amacı; tarih okuyan ve inceleyen insanların işini kolaylaştırmak olmuştur.
  • Tarih öncesi devirler dünyanın her bölgesinde bununla beraber başlamamıştır. Dünyadaki gelişmeler daima değişik bölgelerde değişik değişik zamanlarda olmuştur. Mezopotamya bölgesinde yaşayan insanoğlu bitkileri kolaylıkla fark edebildiler. Tabiat onlar için oldukça eli açık davranmıştı. Kısa bir süre İçinde gıdalarım temin ediyorlardı. Üstelik bu süre oldukça uzundu da. Gıdasını temin eden insan bitkileri ve hayvanları seyretmek için kafi zamana haiz olduğunda kolaylıkla doğaya başat olmaya çalıştı. Dünya Mezopotamya’nın katkılarıyla kendine yön vermeye başladı.

Aynı dönemlerde soğuk bölgelerde yada ürün elde etmenin zor olduğu alanlarda yaşayan insanoğlu günlerini nebat biriktirerek hayvan avlayarak geçiriyorlardı. Dinlenecek gözleyecek zamanları yoktu. Meydana getirecek tek şeyleri vardı, oda gelişmiş kültürlerin bir halde kendilerine ulaşmasını beklemekti.

  • Tarih öncesi devirlerin yaşanma süresi her bölgede farklıdır. Mesela Cilalı Taş Devri Mezopotamya’da Avrupa’ya nazaran daha azca bir süreyi kapsar. Bu durumun sebebi; koşulları elverişli olan Mezopotamya’da gelişmelerin daha süratli olmasıdır.
  • Tarih öncesinin devirlere ayrılmasında kullanılan vasıta gereç ve madenler etkili olmuştur. Cilalı taş, bakır benzer biçimde.
  • Taş devirlerinin kendi içinde bölümlenmesinde taşın işleniş biçimi ölçüt olarak kullanılmıştır. Maden devirleri ise kullanılan madenin çeşidine nazaran bölülere ayrılmıştır.
  • İnsanlar bir alana yerleştikten sonrasında o alam devamlı olarak kullan mamaya çalışırlar. Yaşamaya uygun en iyi alan olarak, eskiden beri kullanılan yerleşim yerini görürler. Yangın zelzele, harp benzer biçimde nedenlerle bir yerleşim yeri tahrip olduğunda o alana yine yerleşmeler olur. Mesela Alacahöyük’te dört kültür katı vardır.

Yerleşim yeri kalıntılarında en alta ilk yerleşme olduğundan Cilalı Taş Devri yerleşimi vardır. Bu katı sırasıyla bakır, tunç ve demir devirleri izler.

Toplumlar kimi zaman tarih öncesi devirleri tarihsel gelişmeye nazaran takip etmemişlerdir. Edemediler bu sebeple komşuları kimi zaman barışçı yolla, kimi zaman tabanca zoru ile yaşadıkları süreci kesintiye uğrattılar. Cilalı Taş Devrini yaşayan bir uygarlık dışarıdan gelen bir yabancıdan demir almış olduğu süre, Bakır ve Tunç Devirlerini atlamış oldu. Ya da Bakır Devrini yaşarken demir yapımını bilenlerin işgaline uğradılar.

  • Yontma Taş Devri İnsanlık tarihinin %98’ni oluşturur. İnsanın informasyon birikimi yapmaya başladıkları için gelişmelerde yavaştı. Öteki tarih öncesi dönmelerde gelişmeler bu döneme nazaran süratli sadece zamanı dönmelere nazaran yavaştı.  Zamanı dönemler insan hayatında oldukça azca yer tutmasına karşın süratli gelişmeler sebebi ile tarih öncesi dönemlere nazaran daha çok bölümlere ayrılmıştır.
  • Tarih öncesi devirler, Mezopotamya’da yazının bulunması ile sona erdiler.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir