Mani Nedir? (Mani Çeşitleri-Mani Örnekleri-Maniler)

Her cemiyet günlük yaşamdan ve kültürden almış olduğu birçok ögeyi sözlü anane yöntemiyle gelecek kuşaklara aktarma çabasındadır. Böylelikle anonim birçok sözlü ürün süre içinde değişerek de olsa asırlar boyu yaşamaya devam eder. İşte Anadolu halkının düşüncesini, yapısını, yaşayışını, duygularını, sıkıntılarını üstüne alarak yüzlerce senedir yaşamını devam ettiren maniler böylelikle dünyaya gelen olur. Bu yazımızda binlerce senelik bir geleneğe dayanan bu türle ilgili “Engel nedir? Maninin Özellikleri nedir? Engel çeşitleri nedir?” şeklinde sorulara bilgilendirici ve anlaşılır şekilde yanıt verelim. 

  • Nedir?
  • Özellikleri
  • Çeşitleri

Engel Nedir?

Çoğu zaman tek dörtlük halinde söylenip kendine hususi “aaxa” şeklinde kafiye şeması bulunan; aşk, hasret ve ayrılık başta olmak suretiyle her mevzuda söylenebilen nazım şekline “Engel” denir. Manilerde halkın düşüncesinden, duygusundan, acılarından, dertlerinden, yaşamından ve kültüründen oldukça derin izler bulabiliriz. Bu bakımdan ele alacak olursak manilerde Anadolu halkının yüzlerce senelik geçmişini görebiliriz.

Manilerin kendine özgü kaide ve yapıları bulunmaktadır. Mesela çoğu zaman bu nazım şekli tek bir dörtlükle söylenmektedir. Bu dörtlüğün ilk iki dizesi doldurma mısra olarak adlandırılır ve aslolan söylenmek istenenin yer almış olduğu son iki dizeye hazırlık yapılır. Bu yüzden ilk dizelere kimse bir ehemmiyet vermez. Manilerin bir başka mühim özelliği ise bu dörtlüğün kafiye şemasının “aaxa” şeklinde olmasıdır.

Maniler yüzyıllardır düğün, tarla, kahvehane, hanım topluluklarında söylenmekteyken bugün daha oldukça ramazanlarda bir anane olarak söylenmeye devam etmektedir.

Engel Özellikleri

  1. Çoğu zaman tek dörtlükten oluşur. Bu şekilde bir genellemenin haricinde dört dizeden fazla olan örnekleri de bulunmaktadır.
  2. Büyük bir çoğunlu hecenin yedili kalıbıyla söylenmektedir. Sadece burada da yaptığımız bu genellemenin haricinde yedi heceden fazla örnekleri de bulunmaktadır.
  3. “aaxa” şeklinde kendine özgü bir kafiye şeması bulunur.
  4. İlk iki dizesi doldurma dizedir ve burada aslolan söylenmek istenene bir hazırlık yapılır. Aslolan söylenmek istenenler 3 ve 4. dizelerde söylenir. Bu yüzden ilk iki mısra ile son iki mısra içinde bir anlam bağlantısı bulunmaz.
  5. Fazlaca kısa bir halde söylenmesinin yanı sıra dizeler arasındaki anlam bağlantılarının zayıf olması yazılmasını kolaylaştırmıştır.
  6. Divan Edebiyatı’nda yer edinen ve tek dörtlükten oluşan tuyuğ nazım şeklinin karşılığı olduğu kabul görür.
  7. Yaşamın her alanıyla ilgili söylenebilir, herhangi bir mevzu sınırlaması bulunmaz.
  8. En oldukça işlenen mevzular ise aşk, tabiat, ayrılık, özlem ve gurbettir.
  9. Anonim ürünlerdir kısaca ilk söyleyeni belli değildir.
  10. Bilhassa Anadolu halkı içinde oldukça yaygın bir karşılığı bulunmaktadır.
  11. Bununla birlikte kendilerine ilişkin hususi bir ezgiyle okunurlar.
  12. Bu şiirleri okuyan kişilere “manici, engel yakıcı” şeklinde adlar verilir.
  13. Şekillerine ve bazı özelliklerine gore dört değişik başlıkta incelenirler.

Engel Çeşitleri (Engel Örnekleri)

Manilerin biçim, hece sayısı, mısra sayısı şeklinde özelliklere gore dört değişik başlıkta incelenir. Ek olarak Bkz-> Engel Örnekleri

Düz (Tam) Engel

Bu nazım şeklinde akla gelen ilk çeşit düz manidir. Dört dizeden oluşur ve kafiye şeması klasik olarak “aaxa” şeklindedir. Çoğu zaman hecenin yedili kalıbıyla söylenirler.

Kesik (Cinaslı) Engel

Bu şiirlerin ilk dizesinde hece sayısı noksan bırakılır. İlk mısra anlamlı ya da anlam ifade etmeyen sözcüklerden ya da söz gruplarından oluşturulur. Çoğu zaman ilk dizede kullanılan sözcük bununla birlikte şiir içinde cinaslı kafiyeyi oluşturur. Bu yüzden bunlara bununla birlikte “Cinaslı engel” de denilmektedir.

Bağ bana
Bahçe sana bağ bana
Değme zincir kâr etmez
Zülfün teli bağ bana

Yedekli (Artık) Engel

Yedekli ya da artık engel olarak malum bu şiirlerde klasik olan dört dizenin üstüne iki mısra daha eklenmektedir. Son iki mısra dörtlüğün kafiye şemasına uyumluluk gösterir. Bununla birlikte ilk mısra doldurma mısra olarak vazife yapmaz, dörtlükle bir anlam bağlantısı kurar.

Ağlarım çağlar şeklinde
Derdim var dağlar şeklinde
Ciğerden yâreliyim
Gülerim sağlar şeklinde
Her gelen bir gül ister
Sahipsiz bağlar şeklinde .

Karşılıklı (Deyiş) Engel

İki değişik kişinin karşılıklı olarak birbirlerine söyledikleri manilerdir. Karşılıklı olarak söylenen dörtlükler soru-cevap şeklinde atışma havası taşımaktadır.

Adilem sen naçarsın
İnci mercan saçarsın
Dünya deniz olanda
Gönlüm nere kaçarsın

Ağam derim naçarım
İnci mercan saçarım
Dünya deniz olunca
Ben kuş olup kaçarım

10.Derslik Mevzuları I Koşma ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir