Mecaz Anlam – Mecaz Anlam Nedir? Mecaz Anlam Örnekleri

Bu dersimizde günlük konuşma dilinde çoğunlukla kullandığımız mecaz anlam konusunu örnekler yardımıyla ele alacağız. Sadece ilk olarak şunu bilmemiz gerekiyor ki başkalarına aktarmak istediğimiz duygu ve düşüncelerimiz cümleler yardımıyla yaşam bulur. Bunu yaparken doğrusu cümleler oluştururken sözcükler ve onların üstlerine aldıkları anlamlardan yararlanırız. Bu yüzden kim bilir Türkçe derslerinin en temel başlıklarından biri sözcükte anlam mevzusu olmaktadır. Sözcükler her ne kadar bir dil için paha biçilmez olsa da kimi zaman anlatmak istediklerimiz noktasında yetersiz kalabilmektedir. Peki bu durumda ne yapıyoruz? Doğal ki kelimeleri sıkışmış oldukları anlam kutusunu genişleterek yeni anlamlarla tanıştırıyoruz. Böylelikle “Gerçek, terim, yan ve mecaz anlamlı kelimeler” doğan oluyor.

Mecaz Anlam Nedir?

Bir sözcüğün gerçek (temel) anlamından tamamiyle uzaklaşması neticesinde oluşan yeni anlamlara “Mecaz anlam” denir. Doğrusu mecazlı anlamda kelime sözlüklerde bulunan gerçek anlamıyla tüm bağlantısını koparır ve başka bir kelimenin anlamını üstüne alır. Bu anlam kopması esnasında çoğu zaman benzetme ilgisi bulunmaktadır. Peki bunu niçin yaparız? Şundan dolayı dilin kullanım enerjisini arttırmak ve bunu yaparken de anlatımı renklendirmek isteriz. Mecaz anlamlı cümleler en oldukça deyimler ve atasözlerinde karşımıza çıkar.

Mesela “Kirli” sözcüğü TDK sözlüğünde lekeli, tozlu ve kirli olan anlamı taşımaktadır. Sadece “Taylan kirli işlere burnunu sokmuştu.” cümlesindeki “Kirli” mecazi anlam olarak yapılması hem yasa hem ahlaken doğru olmayan, tasvip edilmeyen davranışları ifade eder. Dolayısıyla “Kirli” kelimesi bu cümlede mecaz anlamda kullanılmıştır.

  • Soğuk bir kış gününde sana veda etmiştim. (Burada soğuk kelimesi sözlükte de yer almış olduğu şeklinde sıcağın zıttı, ısı derecesi düşük manasında kullanıldığından gerçek anlam özelliği taşımaktadır.)
  • Olanlardan sonrasında eve gittiğimde bana soğuk davranmıştı. (Bu cümlede ise ilgi göstermemek, sevgiden uzak manası taşımış ve lügat anlamından uzaklamıştır. Bu yüzden mecaz anlam olarak değerlendirmeliyiz.)

Mecaz anlamın oluşmasında çoğu zaman şu üç yöntem uygulanmaktadır.

1) Bir sözcüğün benzetme yöntemiyle başka bir kelimenin anlamını üstüne alması. Teşhis, kinaye, teşbih, istiare şeklinde sanatlar tam olarak bunu yapar.

  • Tilki bizi kandırmayı başarmıştı gene. (İnsan benzetme yöntemiyle tilkiye benzetilmiştir.)

2) Herhangi bir ilgi üstünden başka bir sözcüğün anlamını üstüne almak. Bkz. Mecaz-ı Mürsel

  • Tüm tabağı yemişti. (Tabak değil içindekiler yenilir. Tabak denilerek içindekiler kastedildiğinden ad aktarması yöntemiyle mecazlı söyleyiş gerçekleştirilmiştir.)

3) Başka bir sözcüğün yerine kullanılma yöntemiyle öteki sözcüğün anlamını üstüne alma.

  • Bizlere kızmış olduğu vakit ağır sözler söylüyordu. (Ağır sözcüğü burada tartıda oldukça çeken manasında kullanılmamıştır. Burada insanoğlunun gücüne gidecek doğrusu kırıcı sözler manasında kullanılmıştır.) 

Mecaz Anlam Örnekleri

Mecaz anlam mevzusunun daha iyi bir halde kavranabilmesi için bol miktarda karşılaştırmalı örneklere yer verdik. Her cümleyi dikkatli bir halde incelemenizi tavsiye ediyoruz.

  • Küçük bir kıvılcım yüzünden koca orman yandı. (Gerçek Anlam)
  • Bu yaz tatilinde iyice yandım. (Güneşlenmek ve sonucunda kararmak manasında olduğundan= Yan Anlam)
  • Eğer bu sınavda başarı göstermiş olamazsak yandık. (Mecaz Anlam)
  • Bir ateş yakarak çevresinde ısındık. (G.A.)
  • Bu yaptıklarından sonrasında onun suyu ısındı iyice. (M.A.)
  • Sandığın içi boştu. (G.A.)
  • Boş sözleriyle bizleri kandırmaya çalışıyordu. (M.A.)
  • Törende konuşmalar kesilmeyince müdür köpürdü. 
  • Luktan etekleri zil çalıyordu.
  • Onu gördükten sonrasında cesaretim kırıldı.
  • Kimsede olmayan ince bir sesi vardı.
  • Babamın yeni otomobiline bayıldım.
  • Tatile gideceklerini duyunca eve uçarak gitti. 

UYARILAR

⇒ Mecaz ile yan anlamı birbirine karıştırmamalıyız. Gerçek anlamdan tam olarak kopamayan ve benzerlik içeren sözcükler yan anlamdır. Mecaz ise gerçek anlamdan tamamen kopmuş ve herhangi bir bağlantısı kalmamıştır. Şu cümlelerdeki sözcükleri dikkatle inceleyiniz:

  • Her gün 50 sayfa kitap okurum. (Bu sözcük bir yazıyı çözümlemek, seslendirmek şeklinde gerçek anlamda kullanılmıştır.)
  • Üniversitede tıp okuyorum. (Burada lügat anlamıyla yakınlık ilişkisi olduğundan sözcük yan anlamda kullanılmıştır.)
  • Kazıda bulduklarını okutmuşlar. (Satmışlar manası taşıdığından mecaz anlamlıdır.)

⇒ Deyimler oldukça büyük bir oranda mecaz anlam özellikleri göstermektedir.

  • Sevindiği her hâlinden belli olmak.
  • Göze girmek.
  • Gözden düşmek.
  • Yağlı satın alan.
  • Yakayı sıyırmak

Referanslar

Referanslar

https://www.merriam-webster.com

https://www.grammarly.com/

Yan Anlam I Terim Anlam I Sözcükte Anlam I Videolu Anlatım ⇐

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir