Mesnevi Nedir? Mesnevinin Özellikleri, Mesnevi Örnekleri

İran edebiyatından Türk edebiyatına geçen Mesnevi, aruzun kısa kalıplarıyla yazılan ve her beytin kendi içinde kafiyeli olduğu, bir olayın çevresinde oluşan uzun manzum bir türdür.

  • Mesnevi Özellikleri
  • Bölümleri
  • Türk Edebiyatında Mesnevi

Divan edebiyatında çoğunlukla kullanılan mesnevi, Türk edebiyatında fazlaca sevilen bir türdür. Türk edebiyatında mesnevinin bu kadar fazlaca sevilmesinin ve tutulmasının sebepleri ise; her beytin kendi içinde kafiyeli olması, mevzu ve beyit sınırlamasının olmaması, aruzun kısa kalıplarıyla yazılmış olmasıdır. Divan şiirinde en fazlaca kullanılan türlerden olan mesnevi özellikleri aşağıdaki gibidir.

Mesnevinin özellikleri

  1. İkili, ikişer anlamlarına gelir.
  2. İran edebiyatında ortaya çıkmıştır.
  3. Beyit sayısı bakımından herhangi bir sınırlama yoktur.
  4. Mesnevilerde mevzu sınırlaması yoktur.
  5. Mesnevilerde her beyit kendi içinde kafiyelidir. Kafiye şeması; aa, bb, cc, dd,ee, ff… şeklindedir. 
  6. Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
  7. Mesnevilerde nasihat verici hikayeler anlatılır.
  8. Öteki divan şiir türlerinin aksine beyitler içinde mevzu bütünlüğü vardır. (Mesneviler bir vaka anlattıklarından beyitler içinde anlam bütünlüğü olmak zorundadır.)
  9. Mesneviler mevzularına bakılırsa sınıflandırılır: Destansı mesneviler ve kahramanlık mesnevileri (İskendername), aşk temalı mesneviler(Hüsrev ü Şirin, Leyla ve Mecnun), din temalı mesneviler(Vesiletü’n – Necat, Hüsn ü Aşk) etik temalı mesneviler(Kutadgu Bilig), eleştiri mesneviler(Harname)…
  10. Bir şairin yazdığı beş mesneviye Hamse denir. Beş mesnevi yazan ozan hamse sahibi olarak adlandırılır. Şeyhi ve Fuzuli hamse sahibidir.
  11. Harp mevzuları işleyen mesnevilere Gazavatname, bir şehrin güzelliklerini özetleyen mesnevilere ise Şehrengiz denilmektedir.

Türk edebiyatında yazılan ilk mesnevi 11.yüzyılda Yusuf Özgü Hacip’in yazdığı Kutadgu Bilig adlı eserdir.  Türk edebiyatında en meşhur mesnevilerin başlangıcında ise 13.yüzyılda Mevlana tarafınca yazılan Mesnevi adlı yapıt gelmektedir. Türk edebiyatından mesneviler uzun süre öykü ve romanın yerini tutmuştur. Bu yüzden Türk edebiyatı 19. yüzyılda romanla tanıştığından pek yabancılık çekmemiştir.

Mesnevinin Bölümleri

  1. Besmele
  2. Dibâce
  3. Tevhîd
  4. Münâcât
  5. Mi’râciye
  6. Medh-i Çihâr-Yâr
  7. Sebeb-i te’lîf
  8. Âgâz-ı Dâstân
  9. Hâtime

Türk Edebiyatında Mesnevi Örnekleri

  • Ahmedi – İskendername
  • Aşık Paşa –  Garipname
  • Süleyman Çelebi – Mevlid
  • Şeyhi – Harname, Hüsrev ü Şirin
  • Nabi – Hayrabat
  • Fuzuli – Leyla ile Mecnun, Beng ü Bade
  • Şeyh Galip – Hüsn ü Aşk

Ek olarak Bkz -> MESNEVİ KONU VİDEOSU

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir