Milli Mücadelenin Sanata ve Edebiyata Yansımaları

Her sanat yapıtı; üretildiği devrin siyasal ve toplumsal durumunu, duygu ve fikir dünyasını bir şekilde yansıtır.

Millî Savaşım, hem savaşın yaşandığı dönemde hem de savaştan sonrasında sanat ve edebiyat yapıtlarına yansımıştır. Kurtuluş Savaşı’nı destekleyen yazarlar, şairler ve gazeteciler Millî Savaşım anlayışının ve bilincinin gelişip yaygınlaşmasında, halka ulaştırılmasında mühim bir vazife üstlendiler.

Kurtuluş Savaşı’nı eserlerinde mevzu alan sanat ve edebiyat insanları, Millî Savaşım’yi genç kuşaklara aktararak ölümsüzleştirdi. Günümüzde de bu çalışmaların sürdürülmesi genç kuşaklarda tarih bilincinin ve vatan sevgisinin oluşması, bağımsızlık duygusunun gelişmesinde etkili olmaktadır.

Millî Savaşım Süreci’ni yaşayan ve bu süreçte yaşadıklarını yapıtlarına aktaran yazarların başlangıcında Halide Edip Adıvar gelir.
Yazar; Kurtuluş Savaşı’na direkt katılmış, orduda onbaşı ve çavuş şeklinde rütbelerle vazife almıştır. 1922’de değindiği “Alevden Gömlek” adlı romanı, bu tanıklığın ürünüdür. “Türk’ün Ateşle İmtihanı” adlı yaratı de Millî Savaşım’yi yansıtan mühim yapıtlardandır.

Kurtuluş Savaşını Özetleyen Eserler

Millî Savaşım Süreci’nden sonrasında yazılmış olsa da devrin ruhunu en iyi yansıtan romanlardan biri “Minik Ağa”dır. Tarık Buğra, aşağıda bir kısmı verilen bu romanında Anadolu insanının Millî Savaşım’ye bakışını ve halkın Millî Savaşım’ye katılımını sağlamak amacıyla meydana getirilen emek harcamaları anlatmaktadır:

Reis Bey başını salladı:
“Normal olarak. En mühimi de etrafınıza Kuvayımilliye’nin çete olmadığını, Kurtuluş Ordusu’nun çekirdeği bulunduğunu yaymaktır. Eli tabanca tutanlar gider katılır, kalanlar da karınca kararınca para ve mal yardımında bulunur. Aranızda bir kurul kurun; üç beş kuruş, bir kalıp sabun, bir çift çorap, bir çaputun bile kıymeti vardır. Toplayın, verin. Önümüz kış. Düşman boyuna aşama kaydediyor. Yakında büyük çarpışmalar başlamış olacak. Ne kadar güçlü olursak o denli dayanabiliriz. Dayandıkça da derlenip toparlanırız…”

Kemal Tahir’in “Tutsak Şehrin İnsanları” ve “Bitkin Savaşçı”, Samim Kocagöz’ün “Kalpaklılar” ve “Doludizgin”, Aka Gündüz’ün “Dikmen Yıldızı”, Mithat Cemal Kuntay’ın “Üç İstanbul”, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Yaban”, Turgut Özakman’ın “Şu Deli
Türkler” adlı yapıtları Millî Savaşım’yi mevzu alan başlıca romanlardır.

Söylev ve Tek Adam

Falih Rıfkı Atay, Millî Savaşım’yi destekleyen gazetecilerin önderlik yapar. Devamlı Mustafa Kemal’in yakınında olan yazar, bu dönemle ilgili anılarını “Çankaya” adlı yapıtında toplamıştır. Bu mevzuda ortaya konan en mühim eserlerden biri Şevket Süreyya Aydemir’in yazmış olduğu üç ciltlik “Tek Adam” dizisidir.

Kurtuluş Savaşı’nı ilk ağızdan belgelerle ortaya koyan en mühim yapıt ise Mustafa Kemal’in 15-20 Ekim 1927’de CHP’nin kurultayında okumuş olduğu “Söylev”tur. “1919 senesi Mayısı’nın on dokuzuncu günü Samsun’a çıktım.” cümlesiyle başlayıp “Gençliğe Hitabe” ile biten “Söylev”, 1919-1927 yılları arasını tüm ayrıntılarıyla ele almaktadır.

Şiir türünde de orduyu coşturan, halka moral veren eserler verilmiştir. Bu türde Kemalettin Kamu’nun “Dumlupınar Önünde”, Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın “Üç Şehitler Destanı”, Nâzım Hikmet’in “Kuvayımilliye Destanı”, Cahit Külebi’nin “Mustafa Kemal Atatürk Kurtuluş Savaşı’nda” adlı şiirleri oldukça önemlidir. Cahit Külebi’nin şiirinden alınan yandaki bölüm, Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışının yarattığı umudu anlatmaktadır.

Millî Savaşım halk edebiyatına da mevzu olmuş, mahalli halk kahramanlarının mücadelesini özetleyen anonim şiirler yazılmış, türküler yakılmıştır. Bu eserlerin en iyi örneklerinden biri, Cenup Cephesi’nde Fransızlara karşı Antep’te savaşan Molla Mehmet Karayılan’a yakılan türküdür.

Millî Savaşım, fotoğraf ve heykel sanatçıları tarafınca da ele alınmış bu alanlarda Ruhi Arel, Nejat Çelik, Ali Çelebi, İbrahim Çallı, Zühtü Müridoğlu, Hüseyin Özkan ve İlhan Koman şeklinde sanatçıların yapıtları öne çıkmıştır.

Zonguldak’ta Bulunan Mustafa Kemal Atatürk Heykeli

Millî Savaşım, beyazperdeye ve dizi filmlerine de mevzu olmuştur. Bu konudaki ilk eserler, Fuat Uzkınay’ın “İstiklal” (1922) ve “Zafer Yolları” (1923) isminde belgesel filmleridir.

Anıtkabirde Bulunan Kurtuluş Savaşı Temalı Kabartmalar

Halide Edip Adıvar’ın aynı adlı romanından uyarlanan “Alevden Gömlek” (1923), senaryo yazarlığını ve yönetmenliğini Muhsin Ertuğrul’un yapmış olduğu Millî Savaşım’yi mevzu edinen ilk uzun metrajlı filmdir. “Ankara Postası” (1928), “Bir Millet Uyanıyor” (1932), “İstiklal Madalyası” (1948), “Kalpaklılar” (1959), “Dağ Başını Duman Almış” (1964), “Son Osmanlı Yandım Ali” (2006), “Mustafa” (2008), “Dersimiz Mustafa Kemal Atatürk” (2009), “Veda” (2010) ve “Taş Mektep” (2013) bu mevzuyu işleyen ya da bu mevzuya değinen filmlerden bazılarıdır.

Bu mevzuda dizi filmler de çekilmiştir. Yönetmenliğini Yücel Çakmaklı’nın yapmış olduğu “Minik Ağa” (1983), Ziya Öztan’ın “Kurtuluş” (1994) ve Cafer Özgül’ün “Tutsak Şehrin İnsanları” (2003) bu eserlerden bazılarıdır.

Film Afişleri

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir