Nefes Nedir?: Özellikleri, Örnekleri, Nefes Şiir Türü

Bektaşi tarikatlarında vahdet-i vücud, tarikat ilkeleri ve Tanrı’a olan aşk olmak suretiyle tasavvufi mevzularda saz eşliğinde söylenen şiirlere nefes denir. Nefesler, ilahilerin Bektaşi-Alevi tarikatlarındaki karşılığı olarak kabul edilir.

Dini-Tasavvufi halk şiiri geleneğine ilişkin olan nefesler çoğu zaman vahdet-i vücud, Alevi-Bektaşi tarikatının ilkelerini ve Hz. Muhammed ve Hz. Ali’ye övgü mevzularını işlemiştir. Nefeslerde ek olarak Bektaşi tarikatının kurucusu Hacı Bektaş Veli’ye de ayrı bir yer verilir. Biçim özellikleri olarak ilahiyle benzer nitelikler gösteren nefeslerin özellikleri ise şu şekilde sıralanabilir:

Nefeslerin Özellikleri

  1. Nefeslerde samimi, içten ve akıcı bir dil kullanılır.
  2. Halkın anlayabileceği mütevazi bir Türkçeyle yazılsalar da haiz olduğu tasavvufi özelliklerden dolayı azca da olsa Arapça-Farsça dini terimleri yer almıştır.
  3. Hece ölçüsüyle yazılan nefeslerin azca da olsa aruzla yazılmış örnekleri de mevcuttur.
  4. Nazım birimi dörtlük olmakla beraber çoğu zaman dörtlük sayısı 3-7 içinde değişmektedir.
  5. Hece ölçüsünün en oldukca 11,8 ve 7’li kalıplarıyla söylenir.
  6. Kafiye şeması bakımından koşmalar benzer biçimde “aaab(abab), cccb, dddb, eeeb” şeklinde söylenir.
  7. İlahiye benzer özellikler gösterir.
  8. Kaygusuz Abdal ve Pir Sultan Abdal bu şiir türünün en güzel örneklerini vermiştir.
  9. Bu şiirlerde daha oldukca vahdet-i vücud (tasavvuftaki tek vücut anlayışı) terimi işlenir. Bunun yanında Hz. Muhammed ve Hz. Ali’ye övgüler de yer alır.
  10. Bektaşi tarikatına bağlı şairler tarafınca açıklanmıştır.
  11. Şekil olarak daha oldukca koşmaya benzer. 

Nefes Örneği

Dost senün yüzünden özge 
Ben kıble-i cân bilmezem 
Pîrin hüsnüni severem
Bir gayr-ı îmân bilmezem

Bana derler ki şeyâtîn 
Senün yolını azdırur 
Ben şu zerrak sofulardan 
Gayrı bir şeytan bilmezem

Sofî-i sâlûs nedendür 
Hüsne münkir geçindügi 
Ne acep belâ gelüpdür 
Şu ki ben Hak’tan bilmezem

İnsân-ı kâmil ki dirler 
Mustafa’dur Murtaza’dur 
Dahi kim vardur cihanda 
Ben gayrı insan bilmezem

O şâh-ı hüsnün ışkuna 
Özümi vîrân kılmışam 
Kaygusuz Abdal’dur adum 
Cübbe vü kaftan bilmezem

Kaygusuz Abdal

10.Derslik Mevzuları I Dini-Tasavvufi Şiir I İlahi  ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir