Nuri Demirağ Kimdir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında hava harp sanayisinde girişimci olarak Vecihi Hürkuş ve Nuri Demirağ görülür. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine ve Millî Savaşım’deki sıkıntılara tanık olan Vecihi Hürkuş ve Nuri Demirağ, pek oldukca acı yaşamış olan bu milleti daha ileriye taşımak için canları ve malları pahasına mücadelelerde bulunmuşlardır. Fazlaca para kazanmayı değil, imkânlarını millet ve devlet yararına kullanmayı önemsemişlerdir.

Nuri Demirağ

“Hesaplı hareket ettiğini zanneden ve onunla iftihar eyleyen dar kafalar; kurtulmağa, yükselmeğe elverişli hiçbir yapıt vücuda getirmezler. Kurtuluş ve yükselişi, sadece varlığına dayanan ve mülkü milletin gizli saklı kapalı hazinelerini verimli hâle getirmesini bilen, kişisel menfaatini millet menfaati uğruna feda eden, ruhu idealist, dimağı gerçekçi şahsiyetlerde aramalıdır.” Nuri Demirağ, 1947

Sivas Divriği’den İstanbul’a gelen Nuri Demirağ haiz olduğu 252 lirası ile Türk Zaferi adını verdiği bir sigara kâğıdı çıkardı. Hemen sonra, Cumhuriyet idaresinin Türkiye demir yolları ve şoseleri için oluşturulan ihalede devlete verdiği en uygun tekliflerle müteahhitlik hayatına atıldı. Demir yollarındaki çalışmalarından dolayı Mustafa Kemal Atatürk tarafınca kendisine Demirağ soyadı verilen ilk Türk demir yolu müteahhidi Nuri Demirağ, 1012 kilometrelik demir yolu yaparken öteki büyük inşaat işlerine de atıldı. 1936’da havacılık sanayisinin ilk temellerini atmaya başlamış olan Nuri Demirağ, “Mademki bir millet tayyaresiz yaşayamaz, o şekilde ise bu yaşama vasıtasını başkalarının lütfundan beklememeliyiz.” ilkesiyle yola çıktı.

Bu uğurda ömrünü vakfettiği tayyare sanayisi, kendisinin öncülüğünde oluşturulan Mustafa Kemal Atatürk Havalimanı ile hızla gelişti. 1936’da havacılık mevzusunda 10 senelik bir program hazırlatarak Çekoslovak bir şirket ile anlaştı. Beşiktaş’ta Tayyare Etüt Atölyesinin açılışını 17 Eylül 1936’da yapmış oldu. Demirağ, pist ve uçuş sahası olarak kullanılmak suretiyle İstanbul Yeşilköy’de Gök Stadyumu adını verdiği ilk sivil hava meydanında çalışmalara başladı. Yeşilköy’de Gök Stadyumu’nun kurulmasından sonrasında, Sivas Divriği’de pilot yetiştirmek suretiyle Gök Okulu adını verdiği akademiyi kurdu. Bu okulla Anadolu’yu teknolojik atılımın bir parçası hâline getirmeyi amaçladı.

Nuri Demirağ, Gök Okulunda yalnız pilotluk eğitimi vermiyor bununla birlikte ilke sahibi bir neslin yetişmesi için çalışıyordu. “Cumhuriyete, vatana, millete, kültürüne ve içsel değerlerine bağlı olmayan bir Türk genci göklerde düşmanlar karşısında sorun çeker.” görüşündeydi.

Demirağ’ın amacı, yurt içinde hem ticari hem askerî uçaklar üretmek hem de mühendisler, teknisyenler ve pilotlar yetiştirmekti. Fransa’da tayyare mühendisliği eğitimi alan Selahattin Reşit Alan ile kurduğu ortaklığın sonucunda, 1936 ve 1938’de Nu.D.36 ve Nu.D.38 (Görsel 2.41) adında olan uçakları tasarladı. Bu uçaklar o devrin teknik açıdan en gelişmiş uçaklarındandı. Nuri Demirağ’ın tayyare sanayisindeki emekleri, THK ile olan anlaşmazlığın aleyhine neticelenmesi, kendisini teşvik eden devlet müesseselerinin imalata geçtikten sonrasında ilgi göstermemesi ve sipariş alınamaması üstüne 1940’ta durduruldu. Elde kalan uçaklar hurdacıya satıldı. Nuri Demirağ hükûmet üyeleri ve cumhurbaşkanına mektuplar yazdı, durumun düzeltilmesi için yapmış olduğu girişimlere karşın bir {özel sektör} yatırımı olan yapınak yine açılamadı.

Nuri Demirağ, Cumhuriyet tarihinde II. Dünya Savaşı’ndan sonrasında oldukca partili hayata geçişte (1945) ilk karşıcılık partisi olan Millî Kalkınma Partisinin kurucuları içinde yer aldı ve partinin genel başkanlığını üstlendi. 1954 seçimlerinde Demokrat Partiden Sivas’ta müstakil aday yayınlandı ve Sivas mebusu olarak Büyük Millet Meclisine girdi.

NU. D. UÇAKLARI

1941 senesinde, Türk yapımı ilk tayyare İstanbul’dan Divriği’ye uçtu. Peşinden 12 uçaklık bir filo Bursa, Kütahya, Eskişehir, Ankara, Konya, Adana, Elazığ ve Malatya rotasında uçarak halka gosteri yapmış oldu. Nu. D. 38 tipi yolcu uçağı, tamamen Türk mühendis ve işçilerinin ortaya çıkardıkları Türk yapımı bir uçaktır. 6 kişilik yolcu uçağının çift pilot kumandası bulunmaktadır. Saatte 325 kilometre hız yapabilmekte ve 1000 km uçabilmektedir.

NURİ DEMİRAĞ’IN YAPTIĞI İLKLER

• 1922’de ilk Türk sigara kâğıdını üretti.
• Ankara’nın doğusuna ilk demir yolunu yapmış oldu.
• İstanbul Boğazı’na hususi köprü yaptırmayı projelendirdi.
• Bursa’da Sümerbank’ın Merinos fabrikasını kurdu.
• İzmit’te selüloz fabrikasını kurdu.
• İstanbul’daki büyük hal binasını yapmış oldu.
• Seri üretim olarak 1936’da ilk Türk uçağını yapmış oldu.
• Karabük’te demir ve çelik fabrikasını kurdu.
• İlk yerli paraşütü yapmış oldu.
• Sivas’ta çimento fabrikası kurdu.
• Fazlaca partili rejimdeki ilk karşıcılık partisini kurdu.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir