Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri (XIII-XIV. yy.)

Türkler İslamiyeti kabul ettikten kısa bir süre sonrasında süratli bir halde geniş coğrafyalara doğru yayılmaya başladılar. 1071 senesinde Oğuz boyuna mensup Türkler Anadolu’ya doğru gelmeye başladılar ve 1071 Malazgirt Savaşı ile beraber Anadolu’nun kapıları Türklere açılmış oldu. 

Bu haftaya kadar olan Türk Edebiyatı derslerinde Orta Asya’daki Türklerin verdiği ürünleri inceledik. Bu haftadan sonrasında 4. derslik sonuna kadar işleyeceğimiz edebiyat, 11. yüzyılda İran ve Anadolu’ya gelen Oğuz Türklerinin oluşturduğu eserlerden oluşacak.

12 ve 13. yüzyıllarda İran ve sonrasında Anadolu’da Büyük Selçuklu Devleti ile Anadolu Selçuklu devleti tarih sahnesinde bölgeleri almışlardır. Sadece bu devletler döneminde Oğuz Türkçesiyle şu demek oluyor ki bugün konuştuğumuz Türkçe ile hemen hemen yapıt ortaya konulmamıştı. Bu zamanda Arapça ve Farsça edebiyatta Türkçenin önüne geçmişti. Sadece Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılmasından sonrasında ortaya çıkan “Beylikler” döneminde bilhassa de tasavvufun tesirinde bir edebiyat süratli bir halde filizlenmeye adım atar. Orta Asya’dan gelen Moğol akınları Anadolu’daki rahatlık ortamını negatif yönde etkilemiştir. Anadolu’daki bu huzursuz ortamda tasavvufun temeli atılmış ve halk tarikatlar tarafınca tasavvuf fikirleri çevresinde toplanmıştır. Ahmet Yesevi‘nin öncelik etmiş olduğu tarikat ve tasavvuf anlayışını Anadolu topraklarında Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş-ı Veli daha da ileriye taşımıştır.Bilhassa Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ve yükselişini takip eden bir hızda yeni bir edebiyat oluşmuştur. O dönemde başlamış olacak ve günümüze kadar gelecek Oğuz Türkçesiyle icra edilen edebiyat dünya edebiyatları arasındaki yerini alacaktır. 

Oğuz Türkçesinin 13-14. Yüzyıllarında Anadolu’daki İlk Ürünlerinin Özellikleri

1. Oğuz Türkçesinin 13-15. yüzyılları arasındaki dönemine “Eski Anadolu Türkçesi” adı verilmektedir.

2. Bu devrin ilk eserleri Anadolu Selçuklu Devleti’nın yıkılışına yakın bir vakit ve Beylikler Süreci’nde verilmiştir.

3. Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu Selçuklu Devleti zamanında halk Türkçe konuşuyordu fakat edebiyat, bilim ve sanat dili Arapçaydı. Beylikler Süreci’nde Türkçenin ehemmiyet kazandığını görüyoruz.

4. Bu dönem eserlerinde din ögesi ön plandadır.

Bu dönem eserlerini üç başlıkta inceleyeceğiz:

a. 13 ve 14. Yüzyıllarda Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler

b. 13 ve 14. Yüzyıllarda Vaka Çevresinde Oluşan Edebî Metinler

c. 13 ve 14. Yüzyıllarda Öğretici Metinler

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir