Orta Dogu’nun Paylaşılması

1917 Bolşevik Devrimi’nden sonrasında Rusya’daki yeni yönetim, gizli saklı antlaşmaları dünya kamuoyuna duyurdu ve Rusya’ya verilen topraklardan vazgeçtiğini deklare etti. Bu yüzden Orta Doğu toprakları, 1919 Paris Konferansı’nda tekrardan paylaşıldı. Orta Doğu’nun Paylaşılması’nı yakından inceleyelim.

ABD’nin I. Dünya Savaşı sonunda yayımladığı Wilson İlkeleri’nde yer edinen “Osmanlı toprakları üstünde Türk nüfusunun fazla olduğu bölgelerde Türk egemenliği devam edecek, diğeri bölgelerde ise halklar kendi geleceklerini kendileri belirleyecek.” ve “Yenenler yenilenlerden toprak almayacak.” kararları, İngiltere ve Fransa’nın Orta Doğu üstündeki planlarını zora sokmuştu.

Buyruk Faysal Paris Sulh Konferansı’nda (1919)

İngiltere ve Fransa gizli saklı antlaşmalardaki planlarını uygulayabilmek için ilkin “Orta Doğu halkları kendi idarelerine dayanan hükûmet ve yönetimler kurabilir.” içerikli bir deklarasyon yayımlayarak süre kazandılar. ABD’nin savaşın bitimiyle “yalnızlık politikası”na dönmesinden sonrasında da Orta Doğu’da azca gelişmiş ülkeleri, bazı büyük devletlerin vesayetine bırakmak anlamına gelen mandacılık politikasıyla amaçlarına ulaşmaya çalıştılar.

İtilaf Devletleri, I. Dünya Savaşı’ndan sonrasında Osmanlı topraklarını paylaşmak için Nisan 1920’de San Remo Konferansı’nı topladı. Konferansta, Arap devletlerinde İngiltere ve Fransa’nın manda rejimleri kurması karara bağlandı. Suriye ve Lübnan Fransa’nın; Irak, Ürdün ve Filistin İngiltere’nin mandasına verildi. İngiltere daha evvelde işgal etmiş olduğu Mısır ve Kıbrıs’ı resmen kendisine bağladı. Ek olarak, Filistin’de Yahudilere ulusal bir yurt verilmesini öngören 1917 Balfour Deklarasyonu da antlaşmaya dâhil edildi.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Manda Rejimi Nedir?

Madde 22:

Evvelinde kendilerini yöneten devletlerin yönetiminden kurtulan ve kendi kendini yönetmeye muktedir olmayan halkların yaşamış olduğu topraklar.

Bu halkların iyiliği ve gelişmesi mukaddes bir uygarlık görevini oluşturuyor. (…) Bu halkların vesayetinin, bu sorumluluğu daha iyi yerine getirebilecek gelişmiş milletlere verilmesine karar verildi. Gelişmiş devletler bu vesayeti Milletler (Kavimler) Cemiyeti adına uygulayacaktır.

Mandanın özelliği halkın gelişmişlik derecesine, durumuna, tutumsal şartlarına nazaran farklılaşması gerekiyor:

A. Daha ilkin Osmanlı İmparatorluğuna ilişkin olan bazı topluluklar geçici olarak bağımsızlıklarının tanınabileceği gelişmişlik derecesine ulaşmışlardır; doğal ki kendilerini tek başına yönetim edebilecekleri ana kadar mandanın tavsiye ve yardımlarının idarelerine yön vermesi şartıyla.

B. Bilhassa Orta Afrika’daki öteki halkların gelişmişlik derecesi, din ve vicdan özgürlüğünün (…) sağlanması, engellerin kaldırılması, polis ve müdafa haricinde yerlilere tabanca eğitiminin yasaklanması şartıyla, mandacıların orada toprağın idaresini üzerine almasını gerektiriyor.

C. Medeniyetin merkezinden uzaklaşmış, Cenup Batı Afrika ya da Pasifik’teki adalar şeklinde toprakların bir tek mandacıların kanunlarıyla, kendi topraklarının bir parçası şeklinde yönetilmesi daha iyi olacaktır.

Versailles Antlaşması’ndan alıntı (Turan, 2002: 114) (Düzenlenmiştir.)

Orta Doğu’nun Paylaşılması mevzusu özetidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir