Orta Oyunu (Özellikleri, Örnekleri, Bölümleri, Karakterleri)

Geleneksel Türk tiyatrosunun bir ürünü olan “Orta Oyunu“, etrafı seyircilerle çevrilmiş bir alanda oynanan ve Kirli̧ekâr ile Kavuklu tipleri üstünden şekillenen bir tiyatrodur. “Orta Oyunu nedir?” sorusunun yanıtını rahat bir anlatımla Karagöz ve Hacivat’ın sahneye çıkmış hali şeklinde söylemek mümkündür.

Geleneksel tiyatro içinde Karagöz’den sonrasında en yaygın oyunlardan kabul edilen ortaoyunu günümüz tiyatrosuna da benzer bazı özellikler taşımaktadır. Araştırmacılar Türk tiyatro tarihini incelediklerinde, bu oyunun bir sahnesinin olması, çeşitli oyuncular tarafınca oynanması, azca da olsa dekorun olması vb. nitelikler sebebiyle çağdaş tiyatroya yakın görürler. Orta oyununun zamanı incelendiğinde çıkış noktası olarak çeşitli fikirler ortaya çıkmaktadır. Bunların en önemlisi ise bu oyunun Karagöz’ün insanoğlu tarafınca sahneye konulmuş olduğu düşüncesidir. Bir öteki fikir ise orta oyununun 15. yüzyıldan beri Türk toplumun içinde bilhassa de İstanbul’da var olduğudur. Bu oyunun karakterleri, bölümler, dekorları, metinleri vb. özellikleri incelediğinde tamamen bizlere özgü bir oyun olduğu görülmektedir.

Orta Oyunu Özellikleri

1. Geleneksel tiyatroda olduğu benzer biçimde bu oyunda da herhangi bir yazılı metin yoktur. Bu da oyunun çağdaş tiyatrodan ayrılan en mühim yönünü oluşturur.

2. Bu oyun seyircilerin çevresinde toplandıkları yuvarlak bir sahnede oynanır. Bu sahneye meydan ya da palanga adı da verilmektedir. Sahne ile izleyici arasındaki mesafe oldukça kısadır.

3. Günlük bayağı mevzular oyunda ele alınır. Sadece bunun yanında; masallar, efsaneler, halk hikayeleri de mevzu olarak işlenebilir. Oyundan ilkin mevzu seyirciye tanıtılır.

4. Komediye dayalı olarak bu oyunda güldürüler daha oldukça yanlış anlamalara dayanır.

5. Ana oyuncular Pişekar ve Kavuklu’dur. Bunun yanında oldukça sayıda karakter de aynen Karagöz’de olduğu benzer biçimde fasıl bölümünde sahneye çıkmaktadır.

6. Oyunda yer edinen kişiler usta-çırak ilişkisiyle yetiştirilir.

7. Oyuncular kendilerine özgü bir halde temsil ettikleri yörenin giysilerini giyer.

8. Bu tiyatro oyununda sahnede kullanılan dekor yok denecek kadar azdır. Sahnede yer edinen dükkan ve yeni dünya isminde olan paravanlar birçok amaçla oyunda kullanılır.

9. Oyun giriş, muhavere, fasıl ve bitiş olmak suretiyle dört değişik bölümden oluşmaktadır.

Orta Oyunu Bölümleri

Orta oyunu, Karagöz’e benzer bir halde dört ayrı bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler ve özellikleri şu şekildedir:

a. Öndeyiş (Giriş): Bu bölümde Pişekar sahneye müzik eşliğinde çıkar ve oynanacak oyunu takdim eder. Sunuştan sonrasında bir kenara çekilir ve Kavuklu’nun sahneye çıkmasını bekler.

b. Söyleşme (Muhavere): Kavuklu sahneye çıkar ve Pişekar ile bir muhabbete başlarlar.Aslına bakarsak bu konuşma, aslolan oyuna bir hazırlıktır.

c. Fasıl: Bu bölümde oyunun aslolan oyunu oynanır. Öteki karakterler de bu bölümde oyuna dahil olur. Pişekar ile Kavuklu arasındaki atışmalara, öteki oyuncular da dahil olur.

d. Bitiş: Bu bölümde ana tipler olan Pişekar ile Kavuklu konuşmalarını bir neticeye ulaştırır. Oynanan oyundan seyircilerin ders çıkarması amaçlanır. Her iki oyuncunun klasik olan sözleriyle oyun sonlandırılır.

Orta Oyunu Karakterleri

Bu oyunun karakterleri Karagöz’e benzer özellikler taşır. Bilhassa baş oyuncular olarak kabul edilen Pişekar ve Kavuklu, Karagöz ve Hacivat’ın karşılıklarıdır.

Pişekar: Oyunun baş karakterlerinden biridir. Sahneye ilk çıkan daima Pişekar’dır. Bununla birlikte oyunun yönlendiricisidir. Pişekar’ın elinde şakşak denilen bir sopa vardır. Birbirine vurarak ses çıkartır ve oyunu yönlendirir. Pişekar, Hacivat’ın orta oyunundaki karşılığıdır. Eğitim görmüş ve kültürlüdür. Kavuklu’yu bu anlamda eğitir ve yönlendirir. Devrin İstanbul Türkçesini konuşur ve konuşmasında bol miktarda Arapça ve Farsça sözcüklere yer verir. Oyunda düşünce danışılacak şahıs Pişekar’a başvurur. Oyuncuların akıl hocasıdır.

Kavuklu: Oyunun ana karakterlerindendir. Karagöz’ün orta oyunundaki karşılığı olarak kabul görür. Okumamış, saf, iyi niyetli, her insana inanan, nerede iyi mi davranmasını bilmeyen, deli dolu ve işi olmayan bir tiptir. Oyundaki güldürünün ana deposu Kavuklu’dur. Onun söylenenleri yanlış anlaması, Pişekar’ın söylediklerinin zıttını yapması izleyiciyi güldürür. Bununla birlikte söyleşme bölümünde tekerleme okur. Oyun sırasındaki entrikalar hep Kavuklu’nun başının altından çıkar.

Zenne: Adam oyuncuların canlandırdığı hanım karakteridir.

Karagözdeki Tuzsuz Deli Bekir’in yerini bu oyunda Efe karakteri almıştır. Bu oyuncuların haricinde; Kayserili, Arnavut, Acem, Arap, Ermeni, Rum, Çelebi, Yahudi, Laz vb. karakterler de vardır.

Karagöz I Meddah I Orta Oyunu Video

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir