Osmanlı Devleti’ndeki Azınlık Okulları ve Yabancı Okullar

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Azınlık Okulları

Osmanlı Devleti, eğitim kurumlarının açılması ve yönetilmesi mevzusunda Türk ve Müslümanlara tanımış olduğu serbestliği azınlıklar için de tanımıştır. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u aldıktan sonrasında Rum unsurlara imtiyazlar tanımıştır. Fatih Sultan Mehmet’in Rum unsurlara tanımış olduğu imtiyazlardan, sonrasında öteki Hristiyan topluluklar ve Museviler (Yahudiler) de yararlanmaya adım atmıştır.

Osmanlı Devletinde azınlıklar için oluşturulan ilköğretim, ortaöğretim ve yüksek öğretim kurumları bizzat azınlıklar tarafınca kurulmuştur. Bu okullar gayrimüslim cemaatler ile gayrimüslim zenginler tarafınca desteklenmiştir. Azınlıklar için meydana getirilen okullar çoğu zaman kiliselerin çevresinde açılmış, buralarda verilen eğitim de kilise vesilesiyle sürdürülmüştür.

İlk dönemler okuma yazma öğretilip dinî ve kültürel eğitimler verilen bu okullar devlet denetiminden uzak kalmıştır. Buralarda öğretmen olarak çoğu zaman papazlar vazife yapmıştır. Dünyada milliyetçilik hareketlerinin başlaması üstüne, azınlıkların açmış olduğu Rum, Ermeni ve Yahudi okulları da milliyetçilik fikrinin yayılmaya başladığı kurumlara dönüşmüştür. Bu okullarda bağımsızlık propagandaları yapılmıştır.

Yabancı Okullar

Kanuni Sultan Süleyman’ın Fransa’ya verdiği ayrıcalığı (kapitülasyon) fırsat bilen öteki Avrupalı devletler de Osmanlı Devleti’nde okullar açmaya adım atmıştır (Tablo 5.4). Oysa kapitülasyonlar ekonomik amaçlar için hazırlanmıştı ve kapitülasyonlarda eğitimle ilgili bir yargı yer almamıştı. Bu duruma karşın Osmanlı Devleti’nde yabancı okulların açılmasına Papa ve Fransa öncülük etmiştir.

1583 senesinde Cizvit rahibinin İstanbul’a gelmesini elde eden Papa ve Fransa Devleti, Cizvit rahibinin İstanbul’da Saint Benoit (Sant Benot) Kilisesi’ne yerleşmesini elde etmiştir. Saint Benoit kilisesine yerleşen Cizvit rahibi, burada bir okul açılmasını elde etmiştir. Daha sonraki dönemlerde kapitülasyonları bahane eden birçok ülke Osmanlı Devleti’nde okullar açmaya devam etmiş, 1839 yılına kadar Katolik Mezhebi’ne mensup Hristiyanların açmış olduğu okulların sayısı 40’a ulaşmıştır.

Osmanlı topraklarında ilk Protestan mezhebine mensup misyoner okulu, 1824 senesinde Beyrut’ta Amerikalılar tarafınca açılmış, sonrasında bu okulların açılışları hızla devam etmiştir. Genel anlamda din adamlarının çabalarıyla oluşturulan bu okullar, dinî amaçların haricinde ekonomik, kültürel ve siyasal amaçlar için de misyonerlik faaliyetleri yapmıştır.

Osmanlı Devleti’nde 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi’ne kadar yabancı okullarla ilgili düzenleme yapılmamış, Lozan Antlaşması ile beraber gayrimüslim ve yabancı okullara tanınan ayrıcalıklar tamamen kaldırılmış, bu okulların Türk kanun ve yönetmeliklerine doğal olarak olmaları sağlanmıştır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir