Osmanlı Edebiyatında Öğretici Metinler

Öğretici metinler bir mevzuda informasyon vermek, bir mevzuyu öğretmek, açıklamak amacıyla oluşturulan metinlerdir. İslamiyetin tesirinde gelişen Türk edebiyatı incelediğinde nazmın yanında düzyazı doğrusu öğretici metinlerin daha azca yer kapladığı görülür. Osmanlı edebiyatında şiirin önemi daha fazlaydı. 

İslam uygarlığı tesirinde gelişen öğretici metinler şu şekildedir: Tefsir kitapları, hadis kitapları, fıkıh kitapları, tasavvufi kitaplar, siyer kitapları, kısas-ı enbiyalar, menakıbnameler, münşeatlar, tezkireler, seyahatnameler, mektuplar…

İslamiyetle beraber Türk kültürü içinde büyük bir yer tutan tasavvuf kendini nesirlerde de göstermiştir. Düzyazı alanında tasavvuf metinleri büyük bir yer tutmaktadır.

Osmanlı edebiyatında düzyazıları doğrusu nesirleri genel olarak üç başlık altında inceleyebiliriz:

1. Mütevazı Düzyazı

Bir düşüncenin net bir halde ifade edilmesi, halka bir mevzu hakkında informasyon vermek için yazılan nesirlerdir. Bu tür düzyazılarda halkın konuşmuş olduğu Türkçe genel olarak kullanılır.

Tefsir ve Hadis şeklinde dini kitaplar, destansı hikayeler mütevazı nesre örnek olarak gösterilebilir.

2. Orta Düzyazı

Bu tür nesirlerde de halka informasyon vermek, bir düşünceyi aktarmak amacı vardır sadece yazar dilini sadeye bakılırsa daha süslü kullanır. Bu eserlerde süslü bir dil kullanmak bilgili meydana getirilen bir şey değildir.

Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi ile tarih kitapları buna örnektir.

3. Süslü Düzyazı

Süslü nesirle yazılmış eserlerde sanat kaygısı, edebiyatın güzel duyu yönü ön plandadır. Dil son aşama ağırdır. Halkın süslü nesirleri anlayabilmesi Arapça ve Farsça kelimelerin de yoğun olarak kullanılmasından dolayı pek mümkün değildir. Felsefi mevzularda yazılan eserler buna örnektir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir