Rusların Orta Asya’yı İstilası

IX. yüzyılda Hazar Kağanlığı hakimiyeti altında yaşayan Slavlar, bu devletin yıkılmasından sonrasında XI. yüzyıldan itibaren Rusya’da Kiev, Moskova vb. knezlikler (prenslik) kurmuşlardır. Bunlar Altın Orda Devleti’nin (1227-1502) kurulmasıyla bu devletin egemenliğine girmişler; Altın Orda Hanı, Rus knezliklerinin “knezlik makamını” simgesel olarak sürdürmelerine izin vermiştir.

Altın Orda Devleti’nin yıkılmasıyla Kazan, Kırım, Ejderhan, Kasım ve Sibir şeklinde hanlıklar kurulmuştu. Bu hanlıklar önceleri Rus knezlerini zor durumda bırakmıştı. Aralarında birlik elde eden Ruslar, Batı’nın askerî tekniğinden ve Türk hanlıklarının kendi iç mücadelelerinden faydalanmasını bildiler. İlk olarak XVI. yüzyılda Kazan Hanlığı’nı ele geçirdiler. Bu durum öteki Türk bölgelerinin istilasını kolaylaştırdı. Ruslar XVIII. yüzyılın son yarısına gelindiğinde Türk hanlıklarının tamamını yakalamış oldu. XIX. yüzyılda Şimal Kafkasya ve Türkistan bölgesinde salgın hareketlerine devam eden Ruslar, Uygur Türklerinin yaşamış olduğu Doğu Türkistan hariç Türk ülkelerinin hepsini işgal altına aldı. Türklerin bağımsızlık hareketleri Ruslar tarafınca sert bir halde engellendi.

XX. yüzyılın derhal başlangıcında Çarlık yönetiminin baskıcı idaresi Türklerden başka Rus olmayan öteki milletleri de harekete geçirmiş ve 1905 İhtilali çıkmıştır.

Rusların Orta Asya’yı İstilası

İhtilalden sonrasında Türkler millî kültürlerini geliştirme imkânı buldular. Bu sırada Yusuf Akçura ve İsmail Gaspıralı’nın çalışmalarının da etkisiyle 15 Ağustos 1905’te “Rusya Müslümanları I. Kongresi” gayriresmî olarak toplandı. Kongrenin ikinci ve üçüncü toplantısı 1906’da yapılmış oldu. Bu emek harcamalar sonucunda Müslüman Birliği Partisi kurularak Duma’ya temsilciler gönderildi. Baskılarını artıran Ruslara karşı Türkler de “Rusya Müslüman Türk Kavimlerinin Haklarını Koruma Cemiyeti”ni kurarak internasyonal alanda haklılıklarını duyurmaya çalıştılar. Ayrıca Rus Çarlığı’ndan siyasal ve kültürel haklarının verilmesini istemişlerdi. Sadece bu istekleri kabul edilmeyen Türkler 1916’da Türkistan’da Millî İstiklal Ayaklanması’nı başlattılar.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir