Sabahattin Eyüboğlu

Sabahattin Eyüboğlu Biyografisi

Tecrübe etme ve eleştiri yazarı, sanat tarihçisi, çevirmen. Türk kültürünün kökenlerine ve problemlerine eğilen yazılarıyla çağdaşlarını ve kendisinden sonrasında gelen kuşakları etkilemiştir.

Sabahattin Eyüboğlu, 1908 senesinde Trabzon, Akçaabat’da dünyaya gelmiştir. Ressam ve ozan Bedri Rahmi Eyüboğlu‘nun ağabeyidir. İlköğrenimini Kütahya‘da, ortaöğrenimini Trabzon’da tamamlayan Sabahattin Eyüboğlu, yüksek öğrenimini Mustafa Kemal Atatürk‘ün talimatıyla üniversiteye öğretim üyesi yetiştirmek için oluşturulan imtihanı kazanarak 1928 senesinde Fransa‘ya gönderildi. İki yıl Dijon Üniversitesi‘ne bir yıl Lyon Üniversitesi‘ne devam ettikten sonrasında bir yıl da 1931 senesinde Paris‘te kalıp Sorbonne Üniversitesi‘nde dersleri izledi. 1932 senesinde da İngiltere‘de İngiliz dili ve edebiyatı üstüne incelemeler yapmış oldu.

Üniversiteden mezun olup İstanbul’a 1933 senesinde döndüğünde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünde doçent olarak bilimsel nitelikli kariyerine adım atmıştır. 1939 senesinde Ankara‘da Ulusal Eğitim Bakanlığı müfettişliğine başladı ve Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği yapmış oldu. Bununla beraber 1943 yılından 1947 yılına kadar Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü‘nde kültür zamanı dersleri verdi.

Ayrıca Sabahattin Eyüboğlu, 1939 – 1947 yılları aralığında Hasan Ali Yücel tarafınca kurulan Çeviri Bürosu’nda çalıştı.

Sabahattin Eyüboğlu’nun 1930’lardan itibaren yazıları Egemenlik-i Milliye ve Tan benzer biçimde gazetelerde, Kültür Haftası, İnsan, Varlık, Yeni Ufuklar dergisi benzer biçimde dergilerde yazıları gösterildi.

Yazarlığının aslolan etkili ve verimli periyodu 1940’larda başladı. Çeviri, Yaprak, Yeni Ufuklar, Tanin, Cumhuriyet benzer biçimde mecmua ve gazetelerde yayımladığı yazılarıyla kültürün maddi temellerini araştıran, halk değerlerine yönelen hümanist bir düşüncenin öncülüğünü yapmış oldu.

Yaprak dergisinde Yeni Şiir hareketinin toplumsal bir içerik kazanmasına katkıda bulunmuş oldu. Orhan Veli Kanık, Cahit Külebi, Ceyhun Atuf Kansu, Mehmet Başaran, Halikarnas Balıkçısı benzer biçimde şairleri ele alarak tek tek değerlendirdi.

Kültür yaşamına yeni bir edebiyat anlayışının ve dil devriminin yerleştiği bir dönem olan 1950’lerin sonlarında ise yazılarında elkoyuculuk ve kültür ilişkileri sorununa ağırlık verdi.

Sabahattin Eyüboğlu Türk kültürü mevzusunda Halikarnas Balıkçısı ve Azra Erhat‘la beraber yeni bir Anadoluculuk görüşü getirdi Ona bakılırsa Türk kültürü Anadolu’da daha ilkin yaşamış eski toplumların kültürlerinin bir uzantısıydı.

Sabahattin Eyüboğlu, Orhan Veli Kanık, Nurullah Ataç, Melih Cevdet Anday ile beraber “Çeviri” dergisini çıkardı. Kendi denemeleri ve meşhur Montaigne ve Ömer Hayyam çevirilerinin yanı sıra Vedat Günyol ile beraber jean-paul-sartre ve daha birçok meşhur yazardan çeviriler yaptılar.

1946 senesinde oldukça partili rejime geçtikten sonrasında köy enstitülerine karşı yürütülen kampanya esnasında Çeviri Bürosu’ndaki ve Hasanoğlan’daki görevlerinden 1947 senesinde uzaklaştırıldı.

Ömer Hayyam’ın “Rubailer”ini, Jean de La Fontaine’in “Fabllarını ve Eflatun’un “Devlet” adlı yapıtlarını Türkçeye çevirmiştir.

1947 – 1948 yıllarında ikinci kez Fransa‘ya gitti, dönüşünde tekrardan Ulusal Eğitim bakanlığı müfettiliğine atandı ve gene İstanbul Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı Kısmı’nde 1950 – 1960 yıllarında karşılaştırmalı Türk – Fransız, 1951 – 1958 yıllarında Teknik Üniversite ve Uygulamalı Güzel Sanatlar Okulu’nda sanat zamanı dersleri okutmuştur.

Sabahattin Eyüboğlu Eski Anadolu uygarlığı mevzusunda 11 tane de belgesel film yapmış oldu. Bu dizinin ilk filmi olan Hitit Güneşi 1956’da Berlin Film Şenliği’nde ikinci oldu. Sabahattin Eyüboğlu 1966’da Sinematek‘in kurucuları içinde yer aldı.

Tercüme alanında ise Fransız, İngiliz, Rus, Yunan ve Latin edebiyatından birçok klasik yapıtı çevirerek mühim bir boşluğu doldurdu.
Mavi ile Kara (1960) adlı denemeler kitabıyla Ataç Armağanı’nı, M. Ali Cimcoz’la beraber yapmış olduğu Platon‘un (Eflatun)Devlet’inin çevirisiyle1959’da Türk Dil Kurumu Tercüme Ödülü’nü kazanmıştır.

27 Mayıs 1960 ihtilalinden sonrasında 147’ler içinde yer almış, görevlerinin iadesinden sonrasında Teknik Üniversite’deki öğretim üyeliğine devam etti.

Vedat Günyol’la 1963 senesinde François-Noel Babeuf’tan çevirdikleri Devrim Yazıları 1965 senesinde toplatıldı. Türk Ceza Kanunun 142.maddesi uyarınca yargılandı; 1966’da aklandı.

12 Mart 1971 tarihinde verilen 12 Mart Muhtırası sonrasında “gizli saklı komünist örgütü oluşturmak” iddiasıyla Vedat Günyol ve Azra Erhat ile beraber tutuklanmış, sadece beraat etmiştir.

Sabahattin Eyüboğlu, 1947 senesinde Paris’de iken tanıştığı İsviçre asıllı piyanist Magdi Rufer ile evli idi.

Sabahattin Eyüboğlu, 13 Ocak 1973 tarihinde İstanbul’da 65 yaşlarında ölmüştür.

Ödülleri :
1959 – Sabahattin Eyüboğlu Eflatun’un Devlet çevirisi ile Türk Dili Kurumu tercüme ödülünü kazanmıştır.
1960 – “Mavi ve Kara” adlı tecrübe etme kitabı ile de Nurullah Ataç Armağanı’nı kazanmıştır.

Kitapları :
Telif Eserleri
1953 – “Avrupa Resminde Gerçek Duygusu”. (M. Ş. İpşiroğlu ile)
1955 – “Fatih Albümüne Bir Bakış”. (M. Ş. İpşiroğlu ile)
1955 – “Sur l’Album du Conquérant”. (Üstteki eserin Fransızcasıdır)
1957 – “Saklı Kilise”. (M. Ş. İpşiroğlu ile- Türkçe-Fransızca)
1961 – “Turquie: Miniatures Anciennes”. (M.Ş. İpşiroğlu ile)
1964 – “Şiirle Fransızca”
1967 – “Mavi ve Kara “
1966 – “Yunus Emre’ye Slm”
1971 – “Yunus Emre”
1947-1948 – “Paris Mektupları”. Varlık, (seri yazılar).
1957 – “Şiirin Yapısı”. Yeni Ufuklar, (seri yazılar),
– “L’Architecture Religieuse Turque. La Revue des Voyages.

Tecrübe etme – araştırma
1952 – Avrupa resminde gerçeklik duygusu
1952 – Fatih albümüne bakış
1961 – Mavi ve kara
1966 – Yunus Emre’ye slm
1971 – Yunus Emre
1974 – Sanat üstüne denemeler
1977 – Pir Sultan Abdal
1979 – Köy Enstitüleri üstüne
1978 – Diyelim Söz Içinde (Tecrübe etme)
1977 – Kırkpınar (Düzenleme)

Tercümeleri
1953 – Curtius’dan, Fransa üstüne tecrübe etme
1959 – Eflatun‘dan, Devlet
1976 – Şiir çevirileri vb.
1966 – Julius Caesar – (The Tragedy Of Julıus Caesar-William Shakespeare)
1965 – Hamlet – (The Tragedy Of Hamlet, Prınce Of Denmark-William Shakespeare)
1956 – Troilos ile Kressida – (Troılus And Cressıda-William Shakespeare)
1965 – Atinalı Timon – (The Lıfe Of Tımon Of Athens-William Shakespeare)
1962 – Macbeth – (The Tragedy Of Macbeth-William Shakespeare)
1967 – Antonius ve Kleopatra – (The Tragedy Of Antony And Cleopatra-William Shakespeare)
1974 – La vie de Gargantua et de Pantagruel’-‘The Life of Gargantua and of Pantagruel ‘Gargantua’ (Azra Erhat ve Vedat Günyol ile). Gargantua’nın yazarı François Rabelais (1494?-1553) ek olarak (Maitre Alcofribas Nasier-François Rabelais‘nin takma adı)

Belgesel film
Sabahattin Eyüboğlu 11 tane belgesel filme imza atmıştır. Bunlar:
(1) İstanbul Üniversitesi Film Merkezi’nde yapılanlar. Bunlar 1957 ile 1972 yılları aralığında Mazhar Şevket İpşiroğlu ve Aziz Albek ile beraber yapılmışlardır.
1957 – “Hitit Güneşi” (Berlin Film Festivali’nde gümüş madalya kazanmıştır)
1957 – “Siyah Kalem”
1957 – “Karanlıkta Renkler”
1957 – “Anadolu’da Roma Mozaikleri”,
1957 – “Nemrut Dağı Tanrıları”
– “Ana Tanrıça”
– “Anadolu Yolları”,
– “Eski Antalya’nın Suları”,
1959 – “Surname”
– “Karagöz’ün Dünyası”, (Madrid’de Gümüş Kuğu Ödülünü aldı)
(2) Eczacıbaşı Kültür Filmlerinden – Şakir Eczacıbaşı ile beraber yapılmışlardır.
– “Yaşamak İçin”.

Kaynak:Yaşam öyküsü.info

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir