Sabiha Sertel

Sabiha Sertel Biyografisi

Gazeteciliği meslek olarak benimsemiş ilk Türk hanım yazardır. Türkiye’de feminizmin öncüleri içinde sayılır.

Sabiha Sertel, 1895 senesinde Selanik’de dünyaya gelmiştir. Tam adı Sabiha Derviş Sertel’dir. Ortaöğrenimini Selanik İnas Lisesi ve bir Fransız Okulu’nda tamamladı.

8 Kasım 1912’de Balkan Savaşları sonunda 25 bin kişilik Osmanlı Ordusunun direniş göstermeksizin teslim olması sonucu kent Yunanistan yönetimine geçti. Osmanlı orduları, şehri Yunan çetelerine savaşmadan, sadece şehirdeki Türklerin can güvenliğinin sağlanması ve Tütün Reji imtiyazının devamı koşuluyla bıraktılar. Osmanlı Ordusu’nun Selanik’te bulunan kuvvetleri de silahlarını Yunan çetelerine teslim ettiler.

Sadece Yunan çeteleri şehri teslim aldıkları günün gecesi kentte yaşayan pek oldukca Türkü, aralarında Osmanlı askerleri de bulunmak suretiyle katlettiler. Sertel ailesi bu vakalar sebebiyle 1912 senesinde ailesiyle İstanbul’a göçtü.

Sabiha Sertel, gazeteciliği meslek olarak benimsemiş ilk Türk hanım yazar ve “Neşriyat yüzünden mahkemeye sevk edilen ilk Türk hanımı”dır. Türkiye’de feminizmin öncülerindendir.

Sabiha Sertel, 1915 senesinde gazeteci Zekeriya Sertel ile evliliğe ilk adımını attı. Sevim (d.1917), Yıldız (d.1922) isminde iki kızları oldu. Şehzadebaşı’nda Suphi Paşa Konağı’nda meydana getirilen nikâhta Sabiha Sertel’in vekilliğini Talat Paşa, Zekeriya Sertel‘in vekilliğini Tevfik Rüştü Aras Bey yapmış oldu.

Sabiha Sertel, Gazeteciliğe eşiyle beraber Büyük Dergi adlı haftalık dergiyi çıkararak başladı. Halide Edip Adıvar‘ın başyazarı olduğu ve Falih Rıfkı Atay, Mehmet Fuat Köprülü, Reşat Nuri Güntekin, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ömer Seyfettin şeklinde aydınların yazılar yayınladığı Büyük Dergi’da, hanım problemlerine eğilen yazılar yazdı.

1919 senesinde Halide Edip Adıvar‘ın önerisiyle burs imkânından yararlanarak yüksek öğrenim için eşi ve kızı Sevim ile birlikte ABD’ye gitti. Columbia Üniversitesi’nde sosyoloji öğrenimi görmüş oldu.

ABD’de kalmış olduğu süre içinde ABD’da yaşayan Türkleri örgütleyerek Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu)’ne devasa yükseklikte oranda bağış toplanmasını sağlamış oldu.

1923 senesinde karı-koca öğrenimlerini tamamladıktan sonrasında Türkiye’ye döndüler. 1924- 1931 yılları aralığında eşiyle birlikte Resimli Ay dergisini çıkardı. Makalelerinde işçi sınıfının haklarını savundu, toplumsal ve politik düzeni eleştiren yazılar yazdı.

Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın dergide piyasaya çıkan bir yazısı yüzünden eşi Zekeriya Sertel’in 1924 senesinde Sinop’ta kalebentliğe mahkûm edilmesi üstüne 3 yıl dergiyi tek başına yönetti. 1929 senesinde dergide yayımladığı “Savulun Geliyorum” başlıklı yazısı sebebiyle mahkemeye sevk edildi ve “neşriyat yüzünden mahkemeye sevkedilen ilk Türk hanımı” oldu.

1927- 1928 yılları aralığında eşi Zekeriya Sertel ve Faik Sabri Duran Bey ile Çocuk Ansiklopedisi hazırladı.

1930 senesinde Resimli Ay dergisi kapanınca yazı yayımlama olanağından yoksun kaldı. Mecmua kapanınca “İkizler”, “Cep Kitapları” şeklinde dizi kitaplar yayınladı, dünya yazınından çeviriler yapmış oldu. August Bebel‘den çevirilmiş olduğu Hanım ve Sosyalizm kitabının hanım hakları mevzusuna mühim katkısı olmuştur.

1932 senesinde Cumhuriyet Gazetesi’nin çıkardığı Yaşam Ansiklopedisi’nde çalıştı. 1935 senesinde Resimli Her Şey adlı bir haftalık mecmua çıkardı. İlk sayısı 28 Eylül 1935’te çıkan derginin yazı ekibi Nazım Hikmet ve arkadaşlarından oluşuyordu. Bu derginin kapatılmasının peşinden 1936 yılının Mart ayında Projektör adlı aylık bir düşünce dergisi çıkardı. Mecmua, ilk sayısında kapatıldı.

1936 senesinde eşiyle beraber Tan Gazetesi’ni kurdu. Gazete, bilhassa II. Dünya Savaşı yıllarında faşizm karşıtı görüşleriyle ilgi görmüş oldu. Sabiha Sertel, 3 Eylül 1945 günü Tan Gazetesi’nde piyasaya çıkan Muvafakatin Feryadı başlıklı yazısı sebebiyle tutuklandı.

II. Dünya Savaşı sonrasında Demokrat Parti ileri gelenlerinin kurmaya çalmış olduğu İleri Demokrasi Cephesi adlı politik girişimin içinde yer aldı. Bu girişimin gösterim organı olan Görüşler adlı dergiyi çıkardı. 1 Aralık 1945 günü okura sunulan dergide iki yazısı yer aldı.

Görüşler’in okurla buluşmasından 3 gün sonrasında, 4 Aralık 1945 günü gerçekleşen Tan Vakası, Tan Matbaası’nın yerle bir edilmesi; Serteller’in linç girişimine maruz kalması ile sonuçlandı. Bu vakadan görevli tutularak eşi ile beraber 3 ay tutuklu kaldıktan sonrasında beraat etti.

Sertel Çifti, Tan vakasından ve davalardan oldukca yıpranmaları sebebiyle 1950 senesinde ülkeyi terk etti.

Sabiha Sertel, sürgün yıllarını Paris, Budapeşte, Moskova ve Bakü’de geçirdi. Türkiye Komünist Partisi’nin çalışmalarına katıldı. Budapeşte Radyosu’nun Türkçe yayınlar servisinde çalıştı. Son yıllarında Türkiye’ye dönme talebinde bulunmuş oldu sadece reddedildi.

Sabiha Sertel, 2 Eylül 1968 tarihinde Bakü, Azerbaycan’da 73 yaşlarında ölmüştür. Mezarı Bakü’dedir.

Anılarını toplamış olduğu ‘’Roman Benzer biçimde’’ adlı kitabı ölümünden sonrasında 1969 senesinde yayımlandı. 1998 senesinde Nilgün Eroğlu Maktav tarafınca, Bir Roman Benzer biçimde adıyla yaşamını özetleyen bir belgesel yapılmış oldu.

2. Dünya Savaşı yıllarında harp, faşizme ve militarizme karşı yazdıklarıyla ünlenen Sabiha Sertel “II. Dünya Savaşı” adlı kitabı 1941-1942 yıllarında kaleme almış. 1945’te evi polis tarafınca basıldığında kitabın el yazması sayfalarına el konulmuş. Gel vakit, git vakit 1990 senesinde bulunmuş. Sabiha Sertel’in el yazısıyla ve eski harflerle yazılmış olan kitap, kızı Yıldız Sertel’in gayretleriyle yayına hazırlandı.

Kitapları :
1940 – Tevfik Fikret – Mehmet Akif Kavgası
1946 – Tevfik Fikret İdeolojisi ve Felsefesi
1969 – Roman Benzer biçimde (ölümünden sonrasında)
1999 – II. Dünya Savaşı Zamanı (ölümünden sonrasında)

Kaynak:Yaşam öyküsü.info

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir