Sadettin Köpek Kimdir

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Buyruk Sadettin Köpek Kimdir ?

Sadettin Köpek;  Anadolu Selçuklu Devleti’nde vezirlik ve baş mimarlık yapmıştır. II. Gıyaseddin Keyhüsrev  ve babası I. Alaeddin Keykubad  dönemlerinde vazife icra eden Sadettin Köpek, devlet yönetimi mevzusunda büyük söz sahibi olmuştur.

Sadettin Köpek’in Soyadının Anlamı

Maliki mezhebinde Köpek manen temiz olduğundan ayrıcalıklı bir hayvandır. Bu isim muhtemelen bu sebeple alınmıştır ya da “Kupeg” ifadesi zaman içinde “Köpek” şeklini almış olduğu için…

Bazı araştırmacılar, Arapça kitâbede yer edinen “Köpek” kelimesinin “b” ile yazılmasından dolayı ismin Kübek yada Köbek olabileceğini kaydederse de bu durumun Arapça’da “p” harfinin bulunmayışıyla ilgili olduğu açıktır.

Sadeddin Köpek

Sadettin Köpek’i Yakından Tanıyalım

Sadettin Köpek; I. Alaeddin Keykubad 1237 senesinde öldüğünde, I.Alaeddin’in oğullarının taht kavgasına tutuşması esnasında II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in tarafında yer aldı.

Bu sırada Köpek, II.Gıyaseddin Keyhüsrev’in kardeşlerinden ikisini ve annesini boğdurttu. Ondan sonra Keyhüsrev’in kardeşine taraf oldukları sebebi öne sürülerek Harzemşahlar’ın Anadolu’ya yerleşmiş bazı liderlerini hapsettirdi.  Selçuklular, Anadolu’daki bu komutanların ortadan kaldırılması ile Moğol istilasında Moğollara karşı zayıflamışlardır.

Selçuklularda büyük söz sahibi Saadeddin Köpek’in daha çok güçlenmesinden korkan II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Köpek’i 1239 senesinde öldürttü. Mezarı Konya’nın Ilgın ilçesindedir.

Sadeddin Köpek’in Konya ve Aksaray vilayetleri içinde 1235-1236 yılları aralığında inşa ettirdiği Zazadin Hanı günümüzde büyük seviyede varlığını korumaktadır.

Anadolu Selçuklu devletinin veziri  Sadeddin Köpek uzun senelerce Anadolu Selçuklu ordusunda komutanlık yapmış oldu. Eyyubîler ile Selçuklular içinde Alaettin Keykubat döneminde meydana getirilen harpte komutanlık yapmış oldu (1226). Köpek, Kubâdâbad Sarayı ve Zazadin Han benzer biçimde yapıları yaptırdı ve Alanya (Alaiye) vilayetinin kuruluşu çalışmalarında mühim rol oynadı. Alaettin Keykubat süreci bitince (1237), İzzettin Kılıç Arslan’a engel olarak tahta II. Gıyasettin Keyhüsrev’in çıkmasını sağlamış oldu.

Başkomutanlık görevi esnasında kendisine muhalif olanları ortadan kaldırdı. Sumeysat’ı Eyyubîlerin elinden aldı (1238). Selçuk devletinde büyük söz sahibi olan vezir Sadeddin Köpek’in devlet yönetiminde egemen olmasından korkan II. Gıyasettin Keyhüsrev, bir ziyafet esnasında Sadeddin Köpek’i öldürttü.

İlk olarak I. Alaeddin Keykubad, Keykubad süreci sona erince oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde mühim görevlere getirilmiş olan Sadeddin Köpek devlet yönetiminde büyük söz sahibi olmuştu. Vezir Sadeddin Köpek, I. Alaeddin Keykubad’ın vefatından (1237) sonrasında evlatları içinde çıkan taht kavgasında II. Gıyaseddin Keyhüsrev’e destek verdi. Keyhüsrev’in tahta çıkmasını sağlamak için Keyhüsrev’in iki kardeşi ve annesini boğdurttu.  Bu sırada Köpek, II.Gıyaseddin Keyhüsrev’in kardeşlerinden ikisini ve annesini boğdurttu. Ondan sonra Keyhüsrev’in kardeşine taraf oldukları sebebi öne sürülerek Harzemşahlar’ın Anadolu’ya yerleşmiş bazı liderlerini hapsettirdi.  Selçuklular, Anadolu’daki bu komutanların ortadan kaldırılması ile Moğol istilasında Moğollara karşı zayıf kalmışlardır.

Sadeddin Köpek; Selçuklu hükümdarlarından Alaaddin Keykubat ve II.Gıyaseddin Keyhüsrevin başveziridir. Türk zamanı kaynakları kendisinden entrikacı ve muhteris biri olarak bahseder, Köpek, mimar ve nakkaştır. 1238 senesinde sarayda katliam ile öldürülmüştür.

Sadettin Köpek Niçin Öldürüldü ve Iyi mi Öldü? 

Sadettin Köpek niçin öldürüldü? Bu probleminin birçok cevabı olabilir sadece biz zamanı kaynaklara dayanarak aşağıdaki açıklamayı yapmayı uygun gördük:

Moğolların Anadolu’ya akınlarının arttığı bir dönemde, Sultan I.Alaeddin Keykubad, Kayseri’de ölür(1237). Keykubat ölmeden ilkin veliaht olarak minik oğlu İzzeddin Kılıç Arslan’ı belirleme eder, fakat bir zamanların muzaffer komutanı ve devrin sadık veziri Buyruk Saadettin Köpek’in desteğiyle Keykubat’ın yerine varisi Kılıç Arslan değil de büyük oğlu 2. Gıyaseddin Keyhüsrev geçirilir.

Saadettin Köpek, Anadolu’da bulunan kuvvetli emirlerini kullanarak, İzzeddin Kılıç Arslan’ı taht kavgasında kolaylıkla saf dışı bırakılmıştır. Sonrasında Keyhüsrev’in tahta çıkmasında etkili olan Sadeddin Köpek devlet yönetiminin avucunun içinde bulunduğunu düşünmüştür. Buyruk Sadettin’in aslolan amacı Sultan Keyhüsrev’i de saf deışı bırakarak kendisinin sultan olmasıdır. Kendi yardımı ile tahta çıkan Keyhüsrev’i oldukça rahat alt edebileceğini düşünmektedir, fakat  bir problem vardır o da Köpek’in Selçuklu soyundan olmamasıdır. Bu problemi ortadan kaldırmak için kendisinin anne tarafınca Selçuklu soyundan olduğu söylentisini yaymaya adım atar. Durumu fark eden II.Gıyaseddin Keyhüsrev, Sadeddin Köpek’in kendisini alt etmesini beklemeden Sivas subaşısı Hüsamettin Karaca‘yı, Köpek’i öldürmekle görevlendirir.

Buyruk Sadettin Köpek Iyi mi Öldü:

Hüsamettin, Köpek’i de davet etmiş olduğu bir yiyecek düzenler, yiyecek esnasında Karaca’nın adamları Buyruk Sadettin Köpek’i öldürürler. Sadettin Köpek 1239 senesinde öldü.

Değişik Bir Kaynaktan Sadettin Köpek

Sultanı istediği benzer biçimde yönlendiren Sâdeddin Köpek’ten öteki devlet adamları ve emîrler korkmaktaydı. Hatta bu sırada mühim bir görevde bulunmayan, fakat daha sonraki yıllarda Anadolu Selçuklu Devleti’nin kaderine etki edecek olan emîr Celâleddin Karatay bu korkuyla görevini bırakıp bir köşeye çekildi.

Sadeddin Köpek

Gücü günden güne artmakla beraber siyasî ve askerî alanda herhangi bir başarısı bulunmayan Köpek, kendini yüceltecek mühim bir zafer elde etmek amacıyla ordunun başına geçerek Eyyûbîler’in hâkimiyeti altındaki Sümeysât (Samsât) Kalesi’ni kuşattı. Kalenin idaresini elinde bulunduran hristiyanlar direnecek durumda olmadıklarından uğurlu saydıkları meşhur haçlarına dokunulmaması şartıyla kaleyi teslim ettiler (Zilkade 635 / Haziran-Temmuz 1238). Bu sırada yörede bulunan bazı kaleler de ele geçirildi.

Sâdeddin Köpek, sefer dönüşü eski emîrlerden Hüsâmeddin Kaymerî’yi işlemediği bir suçla itham ederek Malatya’da tutuklatıp mallarına el koydu. Sümeysât’ın ele geçirilmesinin peşinden nüfuzu bir kat daha artan Köpek, başarıya ulaşmış bir kumandan ve tecrübeli bir devlet adamı olan Kemâleddin Kâmyâr’ı Konya civarlarında Gâvele (Gevele) Kalesi’ne göndererek orada öldürttü. Bu vakadan sonrasında II. Gıyâseddin Keyhusrev’i de saf dışı bırakıp Selçuklu tahtına oturmanın hesaplarını hayata geçirmeye başladı. Sadece bunun için Selçuklu hânedanına mensup bulunduğunu ispatlaması gerekiyordu. Köpek bu mevzuda da bir çözüm yolu buldu. Anası Şehnaz Hatun’un Sultan I. Gıyâseddin Keyhusrev ile gayri meşrû ilişkisi bulunduğunu, I. Gıyâseddin’den iki aylık hamile iken bir başkasıyla evlendiğini, kendisinin bu nikâhtan yedi ay sonrasında dünyaya geldiğini, doğrusu I. Gıyâseddin Keyhusrev’in gayri meşrû evladı bulunduğunu iddia etti.

Sadettin Köpek’in Öldürülmesi

Öte taraftan devletin fena gidişinden sultanı görevli tuttu ve onun Abbâsî halifelerinin sancağını değiştireceği, Abbâsîler’i tanımayacağı söylentisini yaymaya başladı. Bu iddialar sultanın ve halkın tepkisine yol açtı. Sâdeddin Köpek’i bertaraf etmeye kabul eden sultan oldukça güvenilmiş olduğu hassa kölelerinden birini gizlice Sivas Subaşısı Hüsâmeddin Karaca’ya gönderip Sâdeddin Köpek’in ortadan kaldırılmasını emretti. Hüsâmeddin Karaca, Kubâdâbâd Sarayı’n-da bulunan sultanın yanına gitmeden ilkin Sâdeddin Köpek’e konuk olarak itimatını kazanmaya çalıştı ve kendisine sultanın hizmetine girmek istediğini bildirdi. Sâdeddin nezdinde gittikçe itibarı artan Hüsâmeddin Karaca hemen sonra bir ziyafet esnasında Köpek’i öldürmeye çalıştıysa da başaramadı. Sadece bu esnada Emîr-i evren Togan’ın kılıç darbesiyle yaralanan Köpek kendini sultanın şaraphanesine attı; burada şarabdâr ve adamları tarafınca öldürüldü. Cesedi demir bir kafes içine konularak Kubâdâbâd Sarayı’nın kale burcuna asıldı (muhtemelen Cemâziyelevvel 636 / Aralık 1238).

Sadettin Köpek Iyi mi Birisidir?

Sâdeddin Köpek hakkında geniş data veren İbn Bîbî onun halka iyi davrandığını, mazlumlara yardım edip zalimleri şiddetle cezalandırdığını, bilhassa iktâ sahiplerinin çiftçilerden haksız vergi almalarını önlediği için onlar tarafınca oldukça sevildiğini, eli açık ve hoşsohbet bulunduğunu söyler. Köpek’in Hârizmliler’e karşı yanlış siyaset izlemesi ve oldukça kıymetli devlet adamlarını öldürtmesi devletin temellerini sarsmış, bu sebeple Anadolu Selçuklu tarihinde fena şöhret kazanmış ve uğursuz bir şahıs olarak tanınmıştır. Osmanlı tarihçilerinden Müneccimbaşı Ahmed Dede ondan “habis Köpek” diye bahseder, yaratılıştan soysuz, müfsit ve hasetçi bir emîr bulunduğunu kaydeder. Sâdeddin Köpek’in 633-634 (1236-1237) yıllarında Konya’ya 22 km. uzaklıkta, Aksaray-Konya karayolundan 5 km. içeride Tömek köyü yakınında yaptırdığı kervansaray Zazadin Hanı diye meşhurdur. “Zazadin” adı Sâdeddin’in halk içinde söylenen bir şeklidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir