Sagu Nedir? Sagu Özellikleri, Sagu Örneği

İslamiyet öncesi Türk geleneklerinde “Yuğ” isminde olan cenaze törenleri esnasında ölen kişinin peşinden duyulan üzüntünün dile getirilmiş olduğu, kişinin kahramanlıklarının ve iyiliklerinin anlatıldığı şiirlere sagu denir. Bu şiirlerde genel olarak duyulan üzüntü dile getirilir ve ölen kişinin kahramanlıkları, yiğitliği ve fazileti abartılı bir halde anlatılırdı. Bu şiir geleneği İslamiyet sonrası dönem halk edebiyatında “Ağıt”, divan edebiyatında ise “Mersiye” adıyla anılmıştır. 

Bu türde verilmiş en meşhur örnek ise “Alp Er Tunga Sagusu” olarak kabul görmektedir. Alp Er Tunga’nın ölümü üstüne duyulan üzüntüler bu şiirde dile getirilmiş; onun kahramanlığı, yüksek data sahibi olması ve fazileti abartılı bir halde bu şiirde işlenmiştir. Bu sagudan da anlaşıldığı şeklinde Alp Er Tunga yaşamış olduğu dönemde sevilen ve saygı duyulan bir beydir.

Sagunun Özellikleri

  1. Yuğ adlı törenlerde ölen kişinin arkasından duyulan üzüntüler mevzu olarak işlenir. Duyulan üzüntünün yanı sıra kişinin yiğitliği ve fazileti de dile getirilir.
  2. Dil halkın anlayabileceği sadeliktedir.
  3. Sözlü ürünler olduklarından söyleyeni belli değildir kısaca anonimdir.
  4. Hecenin 7’li kalıbıyla söylenir.
  5. Kafiye şeması koşuklarda olduğu şeklinde aaab, cccb, dddb… şeklindedir.
  6. Nazım birimi dörtlüktür.
  7. Bu şiirler de öteki türlerde olduğu şeklinde bir kopuz eşliğinde okunması mümkün.
  8. İslamiyet sonrası halk edebiyatında “Ağıt”, divan edebiyatında “Mersiye” adını alır.
  9. Bu zamanda öteki şiir türlerinde anane haline gelen redif ve kafiye bu şiirde de bulunur.
  10. Sanatsallıktan uzak olan sagular içtenlik ağırlıklı söylenir.
  11. İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünleridir.
  12. Malum en meşhur sagu, sözlü olarak yaşarken Karşgarlı Mahmut tarafınca Divânu Lügati’tTürk adlı esere eklenen “Alp Er Tunga Öldi mi?” şiiridir. 

Sagu Örneği

Erdi aşın taturgan
Yanlak yagıg katargan
Boynun tatup kadırgan
Bastı ölüm agtaru

Erdi aşın taturgan
Yanlak yagıg kaçurgan
Ograk susin kaytargan
Bastı ölüm ahtaru

Yağı ötın öçürgen
Toydın anı köçürgen
İşler üzüp keçürgen
Tegdi okı öldürü

Turgan ulug ışlaka
Tirgi urup aşlaka
Tumlug kadir kışlaka
Kodtı erig umduru

Sagu ve koşuk arasındaki farklar ve benzerlikler şunlardır:

Sagunun şekil olarak koşukla aynı bulunduğunu söyleyebiliriz.  Kısaca bu şiir türü de dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle oluşturulmuştur. Kafiye şeması aynı olan iki türün gene aynı şekilde kopuz eşliğinde söylenir. Her iki türde yarım uyakla yazılmıştır.

İki türün arasındaki farklılıklara değinecek olursak şunları söyleyebiliriz: Her iki türün mevzusu birbirinden farklıdır. Sagu yuğ adlı törenlerde okunurken koşuk sığır törenlerinde ve şölenlerde okunurdu.

Koşuk I Youtube Video  ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir