Sahip Şemseddin Cüveyni Kimdir?

Haiz Şemseddin Cüveyni, İsfahanlı Bahaüddin-i Cüveyni’nin erkek evladıdır. Biraderi Alaüddin Ata Melik ise Argun Han’ın kâtipliğini yapmış olup, Hulâğû Han’ın hizmetinde bulunmuş ve Bağdat valiliği yapmış mühim biantaluyar devlet adamıdır.

Şemseddin Cüveyni’nin Moğollara bağlı onların itimatını ve sevgisini kazanmış bir kardeşinin olması onun da devlet kademesinde görevlendirilmesinde etkili olmuştur.

Şemseddin Cüveyni bir tek mühim bir politika adamı değil bununla beraber Arap ve Acem dillerinde yazılmış şiirleri olan bir ozan, gene ilim ve sanat banisi olan önemli bir zamanı şahsiyettir. 661(1262/1263) senesinde Hülagû Han tarafınca İlhanlı Devleti’nin en yüksek mevkii olan Sahib-i divanlığa terfi ettirilmiş ve Ahmet Teküdar’ın vefatına kadar üç hükümdar döneminde aralıksız olarak bu vazifeyi ifa etmeye çalışmıştır. 667 (1268/1269) senesinde oldukca karışık bir hal almış olan Anadolu işlerini yoluna koymak için İlhanlı Han’ı tarafınca maiyetine büyük bir askeri kuvvet verilerek Anadolu’ya gönderildi. Karamanoğlu Mehmed Beyin çıkarmış olduğu geniş çaplı isyan hareketini bastırıp Anadolu’da sükûnu tesis ettikten sonrasında mali işleri yoluna koyup oğlu Harun’u Anadolu işlerini takip etmesi için kendi yerine vekil olarak bırakarak vazifesine döndü.

Devrin mühim müelliflerinden olan Aksarâyî, Şemseddin Cüveyni hakkında “Vezirlik esnasında ayağını doğruluk basamağı üstüne tam bir halde oturttu. Ülkenin nizamını tamamen hakkaniyet kanunu üstüne kurdu.” Diyerek Cüyevni’nin vezirliği sürecinde kısmen de olsa ülkede halkın adilane bir muameleye doğal olarak bulunduğunu zikreder. Şehzade Argun ve Maed al-Mülk Yezdi’nin her fırsatta Şemseddin Cüveyni ve ailesi aleyhinde yaptıkları faaliyetler neticesinde Abaka Han’ın eski vezirine karşı itimadı kırılmıştı. Abaka Han Şemseddin Cüveyni ve onun atadığı kişilerin denetlenmesi için Maed al-Mülk Yezdi’yi görevlendirmiş ek olarak İlhanlı divanından çıkacak kararların altında yalnız Şemseddin Cüveyni’nin mührünün değil bununla beraber Maed al-Mülk’ün de mührünün olmasına karar vermişti. Cüveyni artık bu zamanda Abaka Han’ın onur kırıcı muamelelerine maruz kalmıştır. Sadece Ahmet Teküdar’ın İlhanlı tahtına oturmasıyla eski nüfuzunu tekrardan elde etmiş ve bu zamanda Maed al-Mülk’ün azl ve idam edilmesiyle de İlhanlı ülkesinde handan sonrasında en yetkili şahıs olarak kalmıştır.

Haiz Şemseddin Cüveyni Kimdir?

Ahmet Teküdar’la girmiş olduğu taht mücadelesini kazanan Argun Han’ın İlhanlı tahtına oturmasıyla Şemseddin Cüveyni için işler tekrardan tersine dönmeye adım atmıştır. Şemseddin Cüveyni Argun Han’ın tahta çıkmasıyla kendisi için sıkıntılı günlerin başlayacağını anlamış bunun için İsfahan’a kaçmıştı. Zira eski hasmı Argun’un tahta çıkması kendisi için büyük bir yıkım olmuştur. Nitekim Argun Han’ın ilk icraatlarından biri 1284 senesinde Şemseddin Cüveyni ve ailesini feci bir halde öldürmek olmuştur. Bu kuvvetli vezir Sivas’ta Çifte Minareli Medrese şeklinde bir şaheseri yaptırarak Anadolu’nun bayındır hale gelmesinde katkıda bulunmuştur.

Şemseddin Cüveyni ve ailesi takip ettikleri İslam siyaseti ve yaptırdıkları hayır kurumlarıyla halkın büyük bir kısmının sempatisini kazanmıştır. Şemseddin ve ailesi devrin hükümdarları şeklinde debdebeli bir yaşam sürmüşlerdir. Bilhassa Şemsedin’in uzun seneler devam eden memuriyet hayatında büyük servet sahibi olduğu bunu da arazi ve emlak şeklinde gelir getirecek bölgelere yatırdığı bilinmektedir. Geyhatu dönemindeki tutulan mali kayıtlara nazaran ondan alınarak hükümdarın hassa emlakına ilave olunan arazi ve emlakın senelik varidatı 10.000 dinar tutuyordu. Şemseddin Cüveyni ve ailesinin bu kadar servete haiz olması çevrede hırs ve haset duyguları uyandırarak birçok düşmanlar peyda edeceği pek doğal idi. Tüm bunlara karşın Şemseddin Cüveyni’nin uzun süre mevki ve nüfuzunu muhafaza etmesi onun ince bir zekâya haiz bulunduğunun göstergesidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir