Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri

Çeşitli alanlardaki gelişmelere bağlı olarak edebiyat da her geçen yıl kendisini geliştirmiştir. Edebiyatın gelişmesiyle değişik türlerde metinler ortaya çıkmaya başlamış, bu değişik türlerde yazılan eserlerin de kalitesi her geçen yıl artmaya adım atmıştır.

Ortaya çıkan bu metinlerin kendilerine özgü özelliklerinin de olması son aşama doğaldır. Metin türlerini birbirlerinden ayıran bu özellikler kimi zaman öteki türlere yaklaşsa da genel olarak kendine özgü bir özellik olarak ortaya çıkar.

Sanatla alakalı metinlerin ayırıcı özelliklerine göz atmadan ilkin “Sanat” sözcüğünün manasına göz atmakta yarar var. Sanat, duygu ve düşüncelerin insanlarda güzel duyu bir zevk oluşturacak şekilde dışa vurumudur şeklinde tanımlanabilmektedir. Bu tanımdan yola çıkarak sanatla alakalı metinlerin iyi mi bir özelliğe haiz bulunduğunu, öğretici metinlerden ne şeklinde farklılıklar taşıdığını kolayca yorumlayabiliriz.

Sanatla alakalı (Yazınsal) Metinlerin Ayırıcı özellikleri

  1. Şiir, roman, öykü, masal, tiyatro şeklinde coşku uyandıran türlerden oluşur.
  2. Anlatılan vakalar gerçekleşmemiştir, yazar tarafınca kurgulanarak oluşturulur. Sanat metinlerdeki gerçeklik kurgusaldır.
  3. Dil mecazidir. Kelimeler gerçek yaşamda anlamlandırıldığı şekliyle kullanılmaz, sözcüklere mecaz anlamlar yüklenerek yazınsal bir üslupla yazılır eserler.
  4. Sanatla alakalı metinlerinde mecazlı bir dil kullanılmasından dolayı okuyucular eserleri değişik hisseder ve yorumlar.
  5. Anlatımda öznel bir tavır gösterilir.
  6. Anlatılan vakalar kurgusal olduğundan hem gerçek değildir hem de kanıtlanma zorunluluğu taşımaz.
  7. Sanatla alakalı bir dil kullanıldığından üslup kaygısı göç eder.
  8. Yazınsal metinlerde yazar gerçekliği ilk olarak kendi kafasında oluşturur ve sonrasında bunu okuyucuya aktarmak ister.
  9. Anlatılan vakalar gerçek değil de kurgusallığa dayanmasına karşın yaşanması olası olaylardır.
  10. Yazınsal metinlerin kurgusal olmasından dolayı bir benzeri daha yoktur, yazıldığı şekliyle tektir.
  11. Yazınsal metinlerin gerçeklikten ziyade kurgusallığa dayanmasına karşın hem yazarından hem de yazıldığı dönemden izler taşır. Bu yüzden bu tür eserler incelenirken dönem şartları da göz önünde bulundurulur.
  12. Yazınsal metinlerde dil daha fazlaca heyecana bağlı ve şiirsel işlevde kullanılmıştır.
  13. Sanat metinlerinde güzel duyu kaygı ön plandadır. 

Sanatla alakalı Metinler ile Öğretici Metinler Arasındaki Fark

  • Sanat metinlerinde öznellik varken öğretici metinler nesneldir.
  • Yazınsal metinlerin dili mecazlı ve süslüdür. Öğretici metinlerinin dili günlük konuşma diline yakındır şu demek oluyor ki kelimeler gerçek anlamda kullanılmaktadır.
  • Sanat metinlerinde dil heyecana bağlı ve şiirsel işlevde kullanılırken öğretici metinlerde dil, göndergesel işlevdedir.
  • Yazınsal metinler güzel duyu zevk verme amacıyla yazılır; öğretici metinler informasyon vermek amacıyla.

Sanat Metinlerinin Sınıflandırılması

Genel olarak metinler sanatla alakalı (yazınsal) metinler ve öğretici metinler olmak suretiyle ikiye ayrılır. Sanatla alakalı metinleri, öğretici metinlerinden ayıran belirleyici özellikleri vardır. Bu özellikleri yukarıda sıralamıştık. Sanatla alakalı metinlerin sınıflandırılmasında da çeşitli etkenler vardır. Gerçekliği ele alış, hedef kitle, yazılış amacı, ifade teknik ve yöntemlerini tercih şeklinde etkenler sanat metinlerinin gruplandırılması esnasında göz önünde bulundurulmaktadır.

Sanatla alakalı şu demek oluyor ki yazınsal metinleri kendi içinde sınıflandırılmasıyla ilgili tablo şu şekildedir:

1) Vaka Çevresinde Gelişen Yazınsal Metinler

a. Anlatmaya Bağlı Metinler:

-Vaka merkezli metinlerdir. Ne olursa olsun vaka örgüsü vardır.

-Gerçekleşen vakalar anlatılarak okuyucunun gözünde canlandırılmak istenir.

b. Göstermeye Bağlı Metinler:

-Gerçekleşen vakalar seyirci önünde gösterilerek canlandırılmak istenir.

-Tiyatrolarda oynanmak için yazılır

2) Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Yazınsal Metinler (Şiir)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir