Şemsettin Günaltay

Şemsettin Günaltay Biyografisi

Türkiye Cumhuriyeti’nin 8. Başbakanı

Mehmet Şemsettin Günaltay, 1883 tarihinde Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde dünyaya gelmiştir. Babası müderris İbrahim Edhem Efendi, anası Sâliha Hanım idi. Minik yaşta İstanbul’a gelmiş olarak ilkin Üsküdar’da Ravza-i Terakki Mektebi’nde, sonrasında Vefa İdâdîsi’nde okudu. Arkasından, Cumhuriyet devrinde adı ‘Yüksek Öğretmen Okulu’ olarak değiştirilecek Dârülmuallimîn-i Âliye’ye devam ederek, 1905’te bu okulun Fen Şubesi’nden birincilikle mezun oldu. Hususi olarak Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi.

Meslek hayatına İstanbul Dârüşşafaka’da ‘Hendese Muallimliği’ (geometri öğretmenliği) ile başlamış olan Mehmet Şemsettin, ondan sonra Kıbrıs İdadisi’nde öğretmenlik, müdür muavinliği ve müdürlük yapmış oldu. Sonrasında 1909 senesinde göndermiş olduğu Lozan Üniversitesi Tabiat Bilimleri Bölümününü 1910 senesinde tamamladı. Yurda dönünce Midilli İdadisinde ve İstanbul Gelenbevi Liselerinde müdürlüklerinde bulunmuş oldu. Bu sırada tanıştığı Ziya Gökalp’in etkisiyle Türk tarihini araştırmaya başladı.

1915 senesinde İstanbul Darülfünun Edebiyat Fakültesi Türk Zamanı ve İslâm Kavimleri Zamanı profesörü oldu. Süleymaniye Medresesi’nde Dinler Zamanı ve İslâm Felsefesi okuttu. 1919’da ise Edebiyat Fakültesi İslâm Kavimleri Zamanı ve Süleymaniye Medresesi İslâm Felsefesi müderrisliklerine belirleme oldu. 1924 senesinde İlahiyat Fakültesi’nin kuruluşunda bu fakültenin başına getirildi.

1914 senesinde Osmanlı Meclis-i Mebusanı Ertuğrul Sancağı’ndan Bilecik Mebusu seçilerek siyasî hayata atılmıştır.1920 senesinde Meclis-i Mebusan dağılana kadar bu görevde kaldı. 1918’de Meclis-i Mebusan yönetim memuru oldu. I. Dünya Savaşı’ndan sonrasında kurulan ve harp sorumlusu olarak İttihat ve Terakkî ileri gelenlerini sorgulayan Divan-ı Harp komisyonunda yer aldı. Mütareke günlerinde İstanbul Darülfünûnu’nda millî davayı kuvvetle korumak için çaba sarfeden ve gençlere yol gösteren hocalardan biri olmuştur. Ankara’da millî hükûmet kurulduktan sonrasında, İstanbul Belediye Meclisi’nde üyelik ve başkan vekilliği yapmış oldu. Ayrıca, Anadolu ve Rumeli Savunma-i Hukuk Cemiyeti’nde vazife aldı.

Şemsettin Günaltay, Mustafa Kemal’in isteği ile, 1931’de ‘Türk Zamanı Incelem Cemiyeti’ adıyla kurulup 1933’te ‘Türk Tarih Kurumu’ adını alan kurumun kuruluşundan itibaren kurucu üyesi olmuş ve 1941’de bu kurumun başkanlığına seçilerek bu görevini vefat etmiş olduğu 1961’e kadar, 20 yıl sürdürmüştür.

Şemsettin Günaltay, fen ve doğal ilimler öğrenimi görmüş olduğu halde, tarihçi olmayı tercih etmiş ve çalışmalarını bu alana yöneltmişti. Daha ilk vazife yıllarında iken İslâm düşüncesi ve zamanı üstüne yazılar yazmaya başlamış olan Günaltay, bu yöndeki makalelerini 1909 yılından itibaren ‘Sırât-ı Müstakîm’ ve ondan sonra ‘Sebilürreşad’ adlı haftalık dergilerde yayımlamış ve böylece devrin çağıl İslâmcıları içinde yer almıştır.

1923-1950 yılları aralığında Sivas Milletvekilliği, 1950-1954 yılları aralığında Erzincan Milletvekilliği yapmış oldu. 1949 senesinde Başbakan Hasan Saka’nın istifası üstüne 18. T.C. Hükûmetini kurmuş ve 15 Ocak 1949 ile 22 Mayıs 1950 tarihleri içinde, Demokrat Parti iktidarına kadar da Başbakanlık görevini sürdürmüştür.

Şemsettin Günaltay, 1961’de İstanbul senatörü seçildi, sadece göreve başlayamadan 19 Ekim 1961 tarihinde İstanbul Ortaköy Şifa Yurdu’nda prostat kanserinden 78 yaşlarında öldü. Vasiyeti üstüne Ankara’da Cebeci Asri Mezarlığı’nda kızının yanında toprağa verildi.

Kitaplarından bazıları:
1910 – Fennin En Son Keşfiyâtından
1915 – Zulmetten Nura
1916 – Hurafattan Hakikata
1924 – İslam Dini Zamanı
1922 – Tarih-i Edyan
1922-24 – Mufassal Türk Zamanı
1923 – Felsefe-i Ulâ. İsbat-ı Vacib ve Ruh Nazariyeleri
1923 – Maziden Atiye
1923 – Müntehap Kıraat
1923-26 – İslâm’da Tarih ve Müverrihler
Kaynak:Yaşam öyküsü.info

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir