SSCB’nin Afganistan’ı İşgali (1979)

Afganistan; Batı Asya ile Orta Doğu, Orta Asya ile Basra Körfezi ve Hint Okyanusu içinde bir geçit noktasıdır. Ülke, stratejik öneminden dolayı büyük devletler içinde savaşım alanı olmuştur. XIX. yüzyılda İngiltere ve Rusya’nın rekabet alanı olan Afganistan, Komut Emanullah yönetiminde 1919’da bağımsızlığını kazanmıştır.

Afganistan’da 1978’de askerî darbe ile Afganistan Demokratik Halk Partisinin başat siyasal güç olduğu Demokratik Afgan Cumhuriyeti kuruldu. Devlet başkanlığına Nur Muhammed Taraki getirildi. Taraki yönetimi Aralık 1978’de SSCB ile Dostluk, İyi Komşuluk ve İş Birliği Antlaşması’nı imzaladı. Yirmi yıl sürecek bu antlaşma ile Afganistan, Sovyet tesiri altına girmeye başladı. Doğu Avrupa’da sürgünde bulunan eski başbakan yardımcılarından Babrak Karmal, 25 Aralık 1979’da Kabil’e geldi ve başbakan oldu. Halkın Sovyet yanlısı yönetime karşı gösterdiği tepki üstüne Afgan Hükûmeti SSCB’den yardım istedi. Aynı gün Sovyet birlikleri Afganistan’a girmeye başladı. SSCB, Basra Korfezi ve Orta Doğu’ya yerleşmek için mevcut durumdan istifade etti ve ağır silahlarla donatılmış 100 binden fazla askerini hava kuvvetlerinin desteğiyle bölgeye yerleştirdi.

Afganistan’ın işgali ile ülke içindeki değişik gruplar bir araya gelmiş olarak millî direnişi başlattılar. Mücahit olarak adlandırılan bu güçlerin silahlı direnişi 1984’te yoğunlaştı. SSCB’nin Afganistan’ı işgali (Harita 4.5) internasyonal alanda tepki ile karşılandı. Bunun üstüne SSCB, 1978 antlaşması mahiyetinde Afganistan’ın daveti üstüne asker gönderdiklerini deklare etti.

Sovyetlerin Afganistan’ı işgali ABD’de Yumuşama Periyodu’nin sona erdiği kanısına niçin oldu. ABD Senatosu, SALT-II Antlaşması’nı onaylamadı ve SSCB’ye karşı ziraat ürünleri ambargosu dâhil internasyonal önlemler alınması için çaba harcadı. Sovyetlerin Afganistan’ı işgali İslam vatanlarında bilhassa Pakistan ve Suudi Arabistan’da tedirginlik ve endişeye niçin oldu. İşgal dolayısıyla 3 milyon Afgan Pakistan’a, 500 bin Afgan İran’a sığınma etti.

Pakistan, Güvenlik Konseyini harekete geçirerek Sovyetlerin Afganistan’dan çekilmesini sağlamak istedi fakat başarı göstermiş olamadı. Bunun üstüne Pakistan ve Suudi Arabistan İslam Konferansı’nı İslamabad’da muhteşem toplantıya çağırdı ve bu görüşmede SSCB için işgalci terimi kullanıldı. Afganistan işgali karşısında ABD Başkanı Carter (Kartır), tahıl ürünleri ve yüksek değişen teknolojinin satışı hususunda engelleme uyguladı ve 1980 Moskova Olimpiyatları’nı boykot etti.

Afganistan’ın işgali SSCB için tam bir hezimete dönüştü. Amerikalılar için Vietnam’da yaşananlar, SSCB için Afganistan’da geçerli oldu. Kızıl Ordu ve müttefikleri mücahitlerden oluşan birçok mahalli güçle savaşmak mecburiyetinde bırakıldı. Afganistan, SSCB için insan ve para tüketen bir cenk makinesi hâline geldi. SSCB, 14 Nisan 1988 Cenevre Antlaşması sonrası 1988-1989’da Afganistan’dan çekildi. Sovyetlerin başarısızlığı, Sovyet peykleri (bağımlı devletler) içinde bağımsızlık mücadelesine yol açarak SSCB’nin dağılmasında mühim rol oynadı. Sovyetlerin çekilmesiyle Afganistan’da mücahit gruplar birleşerek bir hükûmet kursa da aralarında iç çekişmeler yaşandı.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir