SSCB’nin Dağılması ve Türk Cumhuriyetleri

1991’de SSCB’nin dağılması ile Soğuk Cenk Süreci bitmiş, Kafkasya ile Orta Asya’da Türk Cumhuriyetleri bağımsızlıklarını kazanmıştır. Bağımsızlığını kazanan Türk devletleri (Harita 5.1) Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan’dır. Türkiye Cumhuriyeti, bu ülkeleri tanıyan ilk devlet olmuştur. Türkiye; köken, dil, din ve kültürel bağları olan bu ülkelerle pek oldukca ikili ve oldukca taraflı antak kalma imzalamış, ilk andan itibaren bu ülkelerle ilişkilerini geliştirmiş ve onların Batı ile olan münasebetlerinde mühim bir rol üstlenmiştir.

Türkiye, bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri’yle enerji, endüstri, bankacılık, teknoloji alanlarında iş birliği içinde bulunmuştur. Mühim bir enerji ithalatçısı, coğrafi bakımdan güvenilir bir güzergâh ve Batı’nın müttefiki olması, enerji diplomasisinde Türkiye’ye mühim fırsatlar elde etmiştir. Türkiye, Türk Cumhuriyetleri’nin haiz olduğu enerji kaynaklarının Batı’ya ulaştırılmasında konumu gereği bazı kazanımlar elde etmiştir.

Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri’ne ihracatında dokuma, makine, demir-çelik, otomotiv ve besin mühim yer tutmaktadır. Bankacılık ve müteahhitlik sektöründe de Türkiye’nin mühim girişimleri olmuştur. Gene de ekonomik ilişkiler istenilen seviyede olmamıştır. Bu durum oldukca uluslu sermayelerin bu ülkelerde yatırımlarda olmasına sebep olmuştur.

2000’lerde Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya ile olan ilişkileri artmıştır. ABD’nin 1995’ten itibaren desteklediği “bölgeden çıkarılan petrol ve organik gazın Türkiye üstünden internasyonal pazarlara taşınması” politikası Türkiye’nin bölgeye yönelik çıkarlarıyla örtüşmüştür.

Türkiye, 10 Kasım 1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olmuştur. Azerbaycan’a bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü korumada ve haiz olduğu doğal kaynakların sunmuş olduğu ekonomik potansiyeli etkin bir halde hayata geçirme mevzusunda devamlı olarak destek vermiştir.

Türk Cumhuriyetleri’nden Azerbaycan, 1991’de bağımsızlığını kazanmasının arkasından petrol, organik gaz ve altın benzer biçimde varlıklarıyla öteki devletlerin ilgisini çekmiştir. Bu durumdan yararlanan Azerbaycan, başta Batılı ülkeler ve internasyonal güvenlik kuruluşları olmak suretiyle dış dünya ile ilişkilerini güçlendirmeye, haiz olduğu petrol ve organik gaz kaynaklarını kullanmaya çaba etmiştir. Türkiye, Azerbaycan enerji piyasasına BTC (Bakü-Tiflis-Ceyhan) ve Şahdeniz projeleriyle girmiştir. 2017’de açılış töreni meydana getirilen Bakü-Tiflis-Kars demir yolu projesi Avrupa’yı ve Asya’yı birbirine bağlama hedefiyle başlatılan yeni İpek Yolu girişiminin halkalarından biri olmuştur. Proje ile Çin’den gelen yükün ortalama on beş günde Avrupa ülkelerine erişmesi hesaplanmaktadır.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından ilkin süregelen ve birliğin dağılmasından sonrasında çatışmaya dönüşen Dağlık Karabağ Problemi, bir milyon Azerbaycan vatandaşını sığınmacı durumuna düşürmüş ve Azerbaycan topraklarının %20’si Ermeni işgaline uğramıştır. Türkiye, Dağlık Karabağ ihtilafının çözümü mevzusunda Azerbaycan’ın yanında yer almıştır. Semerkant, Buhara benzer biçimde mühim ve tarihî kentlere haiz olan Özbekistan, yer altı kaynakları açısından da zengindir. Dünyada altın üretiminde sekizinci sırada olmasının yanında kömür, organik gaz ve petrol benzer biçimde kıymetli enerji kaynaklarına haizdir.

Türkiye Cumhuriyeti, 16 Aralık 1991’de Türkmenistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuş; 29 Şubat 1992’de de bu ülke ile diplomatik ilişkiler tesis etmiştir. Türkmenistan’ın tanınması, internasyonal ve bölgesel kuruluşlara iştirak etmesi, üçüncü ülkelerin ve internasyonal kuruluşların Türkmenistan’a destek ve yardımlarının sağlanması benzer biçimde mevzularda girişimlerde bulunmuştur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir