Tanzimat Dönemi Edebiyatında Gazetecilik (Tanzimat Dönemi Gazeteleri)

Osmanlı Devleti’nde ilk gazete örnekleri Tanzimat döneminde verilmiştir. Batı’da büyük bir yer tutan gazetenin Türk edebiyatına girmesiyle beraber edebiyatın çehresi de süratli bir halde değişmeye ve gelişmeye adım atmıştır. Bundan dolayı edebiyat ve kültür yaşamının geliştirilmesinde, edebiyatın halka ulaşmasında gazetelerin büyük bir önemi vardır.

Gazeteler bir tek günlük olayların halka duyurulması amacıyla kullanılmamıştır. Hem de icra edilen yazınsal eserler ve fikirler gazeteler kanalıyla okuyucuya ulaştırılmıştır. Tecrübe etme, yazı, eleştiri, fıkra şeklinde birçok yazınsal türün ilk örnekleri de gazeteyle beraber verilmeye başlanmıştır. Hem de halka hitap edilmesi amaçlanan gazeteler kanalıyla dilde de sadeleşme hareketlerinin ilk adımları atılmıştır. Gazeteciliğin Türk edebiyatına dahil olması ve yaygınlaşması uzun bir süreç içinde gerçekleşmiştir. İlk gazete devlet tarafınca 1831 senesinde çıkarılmıştır. İlk hususi gazete ise resmi gazeteden ortalama 30 yıl sonrasında doğrusu 1860 senesinde Şinasi ve Agah Efendi tarafınca çıkarılmıştır.

Tanzimat döneminde çıkarılan gazeteleri resmi ve hususi gazeteler olarak sınıflandırabiliriz.

Tanzimat Süreci Gazeteleri

Resmi Gazeteler

Takvim-i Vekayi (1831)

Türk edebiyatında çıkarılan ilk gazete olarak kabul gören resmi gazetedir. Resmi ilanların yanı sıra devletle ilgili güncel gelişmeler de yer almaktaydı. Haftalık olarak çıkartılan gazete kesintili de olsa Cumhuriyet’e kadar devam etmiş ve sonrasında Resmi Gazete adıyla çıkarılmaya başlanmıştır.

Ceride-i Havadis (1840)

Yarı resmi gazete olarak İngiliz Churchill tarafınca 1840 senesinde çıkarılmaya başlanmıştır. Bu gazetede ilim ve edebiyat hakkında da yazılar yer almıştır. Dünya edebiyatından örnek eserler de Ceride-i Havadis’de yayımlanmıştır. Gazete sadece 1864 yılına kadar yayında kalabilmiştir.

Hususi Gazeteler

Tercüman-ı Ahval (1860)

Şinasi ve Agah Efendi tarafınca 1860 senesinde çıkarılmıştır. Türk edebiyatındaki ilk hususi gazete olarak kabul edilir. İlk hususi gazete olmanın yanında kültür ve edebiyat hayatına getirmiş olduğu coşku ve yeniliklerle de dikkat çekmiştir. Gazete’de Şinasi ve Ziya Paşa’nın yazıları büyük bir dikkatle takip ediliyordu. Bir ara Ziya Paşa’nın bir yazısı sebebiyle kesintiye de uğramıştır. Bu Türk basın tarihinde ilk sıkıdüzen olarak tarihe geçmiştir. Gazete sadece 6 yıl çıkarılmış ve 1866 senesinde yayından kaldırılmıştır.

Tasvir-i Efkar (1862)

Türk edebiyatında çıkarılan ikinci hususi gazetedir. 1862 senesinde Şinasi tarafınca çıkarılan gazeteyi sonrasında Namık Kemal çıkarmaya devam eder. İlk hususi gazete şeklinde Tasvir-i Efkar’ın da Türk kültür, siyasal ve edebiyat hayatında büyük bir önemi vardır. Bilhassa Şinasi’nin yazdığı siyasal yazılar bu zamanda dikkat çekmiştir. Şinasi şeklinde Namık Kemal de yazıları yüzünden yurt dışına kaçmak zorunda kalınca gazeteyi Recaizade Mahmut Ekrem çıkarmaya devam etmiştir.

Muhbir (1866)

Ali Suavi tarafınca 1866 senesinde çıkarılmaya başlanan hususi gazetedir. Bir tek Türkçe değil; Fransızca, Arapça, Almanca ve İngilizce de yayımlanmıştır. Siyasal yazılarından dolayı gazete kapatılmıştır.

Özgürlük (1868)

Namık Kemal ve Ziya Paşa tarafınca 1868 senesinde çıkarılmaya başlanmıştır. Bir öteki özelliği ise yurt haricinde çıkarılan ilk Türk gazetesi olmasıdır.

İbret (1870)

Ahmet Mithat Efendi tarafınca 1870 senesinde çıkarılmaya başlanmıştır. Hemen sonra Namık Kemal tarafınca yazı yazılmaya başlanan gazete Namık Kemal’in “Vatan Ya da Silistre” adlı tiyatrosu sebebiyle kapatılmıştır.

Tercüman-ı Hakikat (1878)

Ahmet Mithat Efendi tarafınca 1878 senesinde çıkarılmaya başlanmıştır. Tanzimat döneminde çıkarılan gazetelerin içinde en uzun ömürlü olanlarından biridir.

Tanzimat Süreci Gazetelerinin Sıralaması

  • Takvim-i Vakâyı (1831)
  • Ceride-i Havadis (1840)
  • Vakayı-i Tıbbiye (1850)
  • Tercüman-ı Ahval (1860)
  • Tasvir-i Efkâr (1862)
  • Ayine-i Vatan (1866)
  • Muhbir (1866)
  • Terakki Gazetesi (1868)
  • Basiret (1869)
  • Mümeyyiz (1869)
  • İbret (1870)
  • Musavver Gazetesi (1872)
  • Devir-Bedir (1872)
  • Zaman (1875)
  • Tercüman-ı Hakikat (1878)
  • Mizan Gazetesi (1886)
  • İkdam (1894)

Tanzimat Süreci  ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir