Tanzimat Dönemi Özellikleri (Tanzimat Edebiyatının Özellikleri)

Osmanlı Devleti’nin uzun devam eden gerileme sürecinin engellenmesi ve yeniden eski parlak günlerine dönmesi için büyük bir değişiklik ve yenileşme hareketi başlatılır. Osmanlı’nın dış dünyaya açıldığı bu zamanda Batı edebiyatlarını yakından tanıma fırsatı kabul eden aydınların çabasıyla tarihimizde “Tanzimat Periyodu Edebiyatı” dediğimiz yeni bir yazınsal dönem adım atar. Bundan dolayı edebiyatımızın Batılı bir kimlik kazanılmış olduğu “Tanzimat Periyodu Özellikleri“ni, yeni edebiyat anlayışının anlaşılması adına bilmemiz gerekiyor.

Tanzimat Periyodu Genel Özellikleri

  • Tanzimat Edebiyatı, 1860 senesinde çıkarılan ilk hususi gazetemiz Tercüman-ı Ahval ile adım atar ve 1895 yılına kadar devam eder.
  • Bu edebiyat kendi içinde değişik özellikler göstermesi sebebiyle “birinci dönem ve ikinci dönem” şeklinde iki değişik döneme ayrılmaktadır. Tanzimat 1. Dönem 1860-1877, Tanzimat 2. Dönem ise 1877-1895 yılları arasını kapsamaktadır.
  • Gazetelerin çıkmasıyla beraber Batı’dan alınan roman, öykü, tecrübe etme, yazı, eleştiri, fıkra şeklinde birçok türün de ilk örnekleri bu zamanda verilmiştir.
  • Edebiyatımızda noktalama işaretleri ilk kez bu zamanda kullanılmaya başlanmıştır.
  • Tanzimat sanatçıları oldukça yönlü aydın bir kişiliğe haizdir. Sanatçı kişiliklerinin yanında öğretmenlik, gazetecilik ve devlet adamlığı şeklinde mesleklere de sahiptirler.
  • Bu zamanda çıkarılan gazeteler ve dergiler vasıtasıyla yazınsal ve öğretici metinler halka ulaştırılmıştır. Bundan dolayı Tanzimat süreci gazeteleri edebiyatımız açısından son aşama ehemmiyet arz eder.
  • Fransız İhtilali ile beraber Batı’da yaygınlaşan özgürlük, özgürlük, eşitlik ve vatan şeklinde kavramlar edebiyatımızda ilk kez işlenmeye başlanmıştır.
  • İlk dönem sanatçıları romantizm akımının tesirinde, ikinci dönem sanatçıları ise realizm ve doğacılık tesirinde kalmışlardır.
  • Eski şiir geleneğinde yer edinen mevzu sınırlandırılması kaldırılmış, şiirdeki mevzu çeşitliliği arttırılmıştır.
  • Eski edebiyatın nazım biçimlerini kullanan sanatçılar bu şiirlerin içeriklerini değiştirmekle beraber Batı’dan alınan yeni nazım biçimleri de kullanılmıştır.
  • Divan Edebiyatı‘nda yer edinen parça güzelliği anlayışına son verilmiş, şiirde mevzu bütünlüğüne ehemmiyet verilmiştir.
  • Azca da olsa ulusal veznimiz hece ölçüsü kullanılmış olsa da ağırlıklı olarak aruz ölçüsü tercih edilmiştir.
  • Göz için kafiye anlayışının yerine “Kulak için kafiye” anlayışı ön plana çıkmaya adım atmıştır.
  • İlk dönemde sanatçıların dilin sadeleşmesi yönünde çaba göstererek halka ulaşmayı amaçlamışsa da ikinci dönem sanatçıların bu şekilde bir amacı olmadığından dilde sadeleşme çabalarını devam ettirmeyerek süslü ve ağır bir dili kullanmayı tercih etmişlerdir.
  • İlk dönem sanatçıları “Sanat halk içindir” görüşünü, ikinci dönem sanatçıları ise “Sanat sanat içindir” görüşünü savunmuştur.
  • Bu zamanda sanatçılar halkı aydınlatmayı ve eğitmeyi amaçlamıştır.
  • İlk dönemde çoğu zaman toplumsal mevzular işlense de ikinci dönemde bireysel mevzulara ağırlık verilmiştir.
  • Geleneksel tiyatronun aksine çağıl tiyatroda mühim gelişmeler yaşanmış, meydana getirilen tiyatro binalarıyla oyunlar sahnelenmeye başlanmıştır.
  • Birinci dönem sanatçıları Namık Kemal, Şinasi, Ziya Paşa, Şemsettin Sami, Ahmet Mithat Efendi; ikinci dönem sanatçıları ise Recaizade Mahmut Ekrem, Muallim Naci, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai, Nabizade Nazım’dır.
  • Bu dönem sanatçıları Batı edebiyatlarından ve bilhassa de Fransız edebiyatından etkilenmişlerdir.

Tanzimat Periyodu Edebiyatı

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir