Tanzimat Dönemi’nde Roman (Tanzimat Dönemi Romanının Özellikleri)

Devamlı bir gerileme içinde olan Osmanlı Devleti için 19.yüzyıl, köklü değişikliklerin ve yeniliklerin yapıldığı bir yüzyıl olmuştur. Batı’ya kuvvetli bir yönelişin olduğu bu yüzyılın ikinci yarısında edebiyatımız da yüzünü Batı’ya dönmüştür. Bu düşünce altında oluşum gösteren Tanzimat Edebiyatı, 1860 ile 1895 yılları arasını kapsayan bir yazınsal dönem olarak karşımıza çıkar. Bu zamanda bilhassa gazetenin gelişiyle beraber roman, öykü, tiyatro, tecrübe etme ve yazı şeklinde türlerde mühim değişimler gözlenmiştir. “Tanzimat Periyodu’nde Roman” edebiyatımızın yeni bir kimliğe ulaşması noktasında mühim bir alan olmuştur.

Tanzimat Edebiyatı’nda Roman Türünün Gelişimi

Tanzimat sanatçıları roman ile tanıştıklarında aslına bakarsak bir yabancılık hissetmemişlerdir. Şundan dolayı yüzlerce yıl edebiyat geleneğimizin bir parçası olan mesnevi, halk hikayesi şeklinde türler; roman türünün kolayca benimsenmesini elde etmiştir. Batı’daki romanların Türkçeye çeviri edilmesi ve yansılamak eserlerle Türk okurları romanla tanışmış olur. İlk tercüme eserimiz Yusuf Kamil Paşa’nın Fransız yazar Fenelon’dan çeviri etmiş olduğu (Télémaque) Telemak adlı eserdir. Bu romanla beraber bilhassa Fransız edebiyatından meydana getirilen çeviri eserler gazetelerde yayımlanmaya başlanır.

Tercüme romanlardan sonrasında ilk yerli roman örneğini ise Şemsettin Sami, Taaşşuk-ı Tal’at ve Fıtnat adlı eseriyle verir. Böylelikle günümüze kadar önemini sürdürecek olan roman kültürü edebiyatımızda oluşmaya adım atar. Bu eserden sonrasında ilk yazınsal roman örneğini ise Namık Kemal, İntibah adlı eseriyle verir. Bu dönem romanlarında romantizm, realizm ve doğacılık şeklinde yazınsal akımlar etkili olmuştur. Ahmet Mithat, Namık Kemal şeklinde yazarlar romantizm akımının etkisiyle günlük ve toplumsal vakaları eserlerinde işleyerek toplumsal sorunları ele almışlardır.  Recaizade Mahmut Ekrem, Sami Paşazâde Sezâî ve Nabizâde Nazım şeklinde sanatçılar ise realizm ve doğacılık akımlarının etkisiyle romanlarında daha gerçekçi vakaları ele almışlardır.

Tanzimat Periyodu Roman Özellikleri

  • Türk Edebiyatı’nda ilk kez Tanzimat Periyodu’nde roman örnekleri verilmiştir.
  • Batı’dan meydana getirilen tercümelerle roman türünü tanıyan sanatçılarımız sonrasında kendi eserlerini ortaya koymuşlardır.
  • Bu zamanda verilen eserlerde -romantizmin etkisiyle- sanatçılar daha fazlaca toplumsal sorunları ele almışlardır.
  • Toplumsal konuların yanında günlük yaşam ile beraber kadın-erkek ilişkileri, yanlış ve mutsuz evlilikler, tutsaklık, Batılılaşmayı yanlış yorumlayan gençler vb mevzu olarak işlenmiştir.
  • Devrin toplumsal bir gerçekliği olarak eserlerde aynı anda eski ve yeni aileler, kurumsal seviye, adetler bir arada bulunmaktadır. 
  • Bu dönem roman kahramanları çoğunlukla tek yönlü olarak ele alınmışlardır. Bundan dolayı kişiler daha fazlaca tip özelliği taşır.
  • Halkı aydınlatmak ve eğitmek rolünü üstüne alan sanatçılar eserlerinde kişiliklerini ve düşüncelerini gizleme gereği duymaz ve eserin içinde bunu dile getirir.
  • Sanatçıların kişiliklerini eserde ortaya koymaları, kahramanları taraflı bir halde anlatmaları ve betimlemelerdeki acemilikten dolayı bu dönem romanları kusurlu olarak görülür.
  • Tanzimat Edebiyatı’nın I.dönem sanatçıları Namık Kemal, Ahmet Mithat, Şemsettin Sami romantizm akımından; II.dönem sanatçıları olan Recaizâde Mahmut Ekrem, Samipaşazâde Sezai, Nabizâde Nâzım ise realizm ve doğacılık akımının tesirinde kalmıştır.
  • Eserlerde halkı aydınlatmak gayesi bulunduğundan dil, divan edebiyatına nazaran daha mütevazi kullanılmıştır.
  • Vakalar çoğu zaman iyilerin ödüllendirilmesi, kötülerin ise cezalandırılması şeklinde bitmektedir.

Tanzimat Periyodu’nde Yazılmış Romanlar (Tanzimat Periyodu Romanları)

  • Telemak – Yusuf Kamil Paşa (İlk tercüme r.)
  • Taaşşuk-ı Tal’at ve Fıtnat – Şemsettin Sami (İlk roman)
  • İntibah – Namık Kemal (İlk yazınsal roman)
  • Cezmi – Namık Kemal (İlk zamanı roman)
  • Otomobil Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem (İlk gerçekçi roman)
  • Karabibik – Nabizâde Nâzım (İlk köy romanı)

Tanzimat Periyodu ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir