Tanzimat Dönemi’nde Tiyatro (Özellikleri, Yazarları, Eserleri)

Çağıl anlamda tiyatrodan ilkin Türk kültüründe yoğun bir halde geleneksel oyunlar olarak adlandırdığımız “Karagöz, Orta Oyunu ve Meddah” tiyatroları yer almaktaydı. Sadece Batı’ya kapımızı açtığımız 19.yüzyılın ortalarından sonrasında edebiyatımızda çağdaş tiyatronun ilk emek harcamaları da adım atar. Geleneksel oyunların yanında çağdaş çalışmaların yer almış olduğu “Tanzimat Süreci’nde Tiyatro” aslına bakarsak yabancı ve yerli özellikleri iç içe barındırmaktadır.

Tanzimat Süreci Tiyatrosu

Batı edebiyatlarından etkilenen sanatçılarımız birçok tür şeklinde tiyatronun da ülkemize gelmesini elde etmiştir. Sadece oyunların sergilenmesinin pahalı olması, ciddi bir hazırlık gerektirmesi ve sahne gereksinimlerinden dolayı bu zamanda tiyatronun gelişmesi süratli olmamıştır. Bundan dolayı bu sanat branşının gelişmesi sanatçıların kişisel çabaları ve fedakarlıkları neticesinde olmuştur.

Tanzimat Süreci‘nde tiyatro alanında atılan ilk adımlar Batı edebiyatlarında yer edinen oyunların birebir Türkçe’ye çevrilmesi ya da bizim kültürümüze uyarlanmasıyla olmuştur. Bu zamanda başta Ahmet Vefik Paşa olmak suretiyle sanatçılar bilhassa Fransız yazar Molière’den yaptıkları çevirilerle bu alanda mühim adımlar atmışlardır. Gene Ahmet Vefik Paşa, Bursa valisi iken burada ilk tiyatro binasını yaptırmış, oyuncu ekibi oluşturmuş ve yapmış olduğu çevirileri burada sahneletmiştir.

Türk Edebiyatı’nda yazılan ilk Türk tiyatro eseri, Şinasi tarafınca 1860 senesinde yazılan “Ozan Evlenmesi” adlı oyundur. Tercüman-ı Ahvâl gazetesinde tek perde olarak yazılan bu oyunun sahnelenmesi ise sadece seneler sonrasında gerçekleşebilmiştir. Töresel evlenmeyi mevzu olarak işleyen oyun çağdaş tiyatronun edebiyatımızdaki ilk yerli örneği olmasına karşın geleneksel tiyatrodan da kuvvetli izler taşımaktadır.

Tanzimat Süreci Edebiyatı’nın en kuvvetli isimlerinden olan ve birçok türde yaratı vermiş olan Namık Kemal, tiyatroyla da yakından ilgilenmiştir. Namık Kemal’in ilk tiyatrosu olan ve Türk edebiyatında sahnelenen ilk tiyatro özelliği de taşıyan “Vatan Veya Silistre”, dört perdelik bir oyun olarak 1872 senesinde yazılmıştır. Memleketin savunulması üstüne kurulan oyun vatanseverlik ve kahramanlık şeklinde duyguları ön plana çıkarmıştır. İstanbul’da sahnelendikten sonrasında “Vatan” tezahüratlarıyla oyundan çıkan seyircilerin atmış oldukları çarpıcı sözler sebebiyle Namık Kemal sürgüne gönderilmiştir.

Tanzimat Süreci’nde tiyatro oyunları 1859 senesinde yapılmış olan Gedikpaşa Tiyatro’sunda sergilenmiştir. Daha oldukça Güllü Agop isminde birinin çalışmalarıyla ayakta duran tiyatro uzun bir süre İstanbul halkına hizmet etmiştir. Türk tiyatrosunun geliştirilmesinde bu tiyatronun oldukça büyük katkısı vardır.

Tanzimat Süreci Tiyatro Eserleri ve Yazarları

Bu zamanda yaratı vermiş sanatçılar ve eserleri şu şekildedir:

İbrahim Şinasi: Ozan Evlenmesi

Namık Kemal: Vatan Veya Silistre (1873), Akif Bey (1874), Celalettin Harzemşah (1876), Gülnihal (1875), Zavallı Çocuk (1874), Kara Bela (1908).

Ahmet Mithat Efendi: Eyvah (1873), Açık Baş (1879), Çengi yahud Daniş Çelebi (1884), Ahz’ı Sar yahud Avrupa’nın Eski Uygarlığı (1874), Hükm-i Dil (1875), Fürs-i Kadimde bir Facia yahud Siyavuş (1885), Çerkez Özdenleri (1884).

Ahmet Vefik Paşa: Zor Nikah (1869), Mecburi Tabib (1969), Meraki, Azarya, Tabib-i Aşk, Dekbazlık, Yorgaki Dandini.

Recaizade Mahmut Ekrem: Afife Anjelik (1870), Atala (1873), Vuslat (1874), Fazlaca Bilen Fazlaca Yanılır(1875).

Abdülhak Hamit Tarhan: Eşber (1880), İlhan (1913), Turhan (1916) ve Hakan (1935), Nesteren (1876), Liberte (1913)

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
10.Derslik Ders Mevzuları
Edebiyat Ders Notları

Tanzimat Süreci Edebiyatı

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir