Tanzimat Edebiyatı’nın Oluşumu (Tanzimat Edebiyatı Hazırlık Dönemi)

Öteki sanat dallarında olduğu benzer biçimde edebiyat da bir toplumun her türlü toplumsal, siyasal, ekonomik, askeri vb. şartlarına bağlı olarak bir gelişim gösterir. Bundan dolayı “Tanzimat Süreci Edebiyatı“nı anlayabilmek için 19. yüzyılın genel zihniyetine ve evveliyatına göz atmamız gerekir. “Tanzimat Edebiyatı’nın Oluşumu“, Osmanlı’nın çöküş sürecini sonlandırması için köklü değişimlere ve yeniliklere yöneldiği bir dönemde adım atmıştır.

Tanzimat Fermanı’nın İlan Edilmesi

Bir dönemler geniş coğrafyalara yayılan ve tüm Avrupa’ya hükmeden Osmanlı Devleti, 17. yüzyılın ortalarından sonrasında duraklamaya ve sonrasında da gerilemeye adım atar. Bilhassa 1789 Fransız İhtilali sonrasında dünyaya yayılan eşitlik, vatan, milliyetçilik kavramları Osmanlı’nın çöküşünü hızlandırmıştır. Avrupalı devletlerin sanat, teknoloji, bilim, askeri ve ekonomik olarak hızla geliştiği bu yüzyıllarda, maalesef Osmanlı İmparatorluğu bu gelişimleri ön göremeyerek büyük bir çöküş içine girmiştir.  Fena gidişatı engellemek ve yine eski günlerine dönmek isteyen Osmanlı Devleti, 1839 senesinde “Tanzimat Fermanı”nı yayımlar. Osmanlı’daki ilk anayasal düzenlemelerden olan fermanla halka hak ve özgürlükler verilmiş olunur.

Tanzimat Edebiyatı Hazırlık Süreci (Tanzimat Edebiyatının Oluşumu)

1839-1860 yılları “Tanzimat Edebiyatının Hazırlık Süreci” olarak bilinir. Devletin yine eski günlerine ulaşması için Tanzimat Fermanı’nın getirmiş olduğu pozitif yönde havayla bu tarihlerde köklü yenileşme ve değişiklik hareketleri görülür. Bu yenilikler yapılırken devrin yükselen gücü olarak Avrupa örnek alınmaya başlanmıştır. Askeri, siyasal, toplumsal ve iktisat başta olmak suretiyle her alanda bu değişimler kendisini hissettirir.

Bu köklü değişimler kendini sanatta ve edebiyatta da hissettirir. Bazı gençler Batı’ya gönderilir ve İstanbul’da Fransızca ağırlıklı bir eğitim verilmeye başlanır. Bu ortamda bilhassa Fransız edebiyatını yakından tanıma fırsatı kabul eden gençler Avrupa edebiyatından etkilenmeye adım atar. Daha sonrasında Çeviri Odaları’nın kurulmasıyla beraber Batı’daki yazınsal eserler Türkçeye çeviri edilmeye başlanır. Yabancı sanatçıların ve eserlerin geniş kesimler tarafınca tanınmasıyla Batı edebiyatının izleri devletimizde görülmeye başlanır. Avrupa edebiyatlarının yakından takip edilmesi ve yabancı eserlerin dilimize çevrilmesi süreciyle Batılı tarzdaki yeni edebiyatımızın da oluşum temelleri atılmış olunur.

Batılı anlamda yeni edebiyatımızın başlaması ve kendisini sanat çevresine duyurmasında gazetelerin büyük görevi olmuştur. İlk hususi gazetemiz olan “Tercüman-ı Ahval” gazetesinin 1860 senesinde Agah Efendi ile Şinasi tarafınca çıkarılmasıyla “Tanzimat Edebiyatı”nın da başlamış olduğu kabul edilir. Bu zamanda roman, öykü, tecrübe etme, yazı, eleştiri, köşe yazısı benzer biçimde birçok yeni tür, gazeteler vasıtasıyla okuyucularıyla buluşur. Edebiyat ve düşünce dünyamız gazeteler çevresinde gelişimini sürdürür. Bundan dolayı “Tanzimat Süreci Gazeteleri“nin büyük bir rolünün ve öneminin bulunduğunu söylemeliyiz.

Bu dönem edebiyatı kendi içinde değişik özellikler barındıran iki değişik dönemde incelenmektedir.

Tanzimat Birinci Dönem Sanatçıları; Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi ve Şemsettin Sami benzer biçimde mühim adlardan oluşmaktadır. Bu dönem sanatçıları halka ulaşmak, onları eğitmek ve aydınlatmak benzer biçimde bir rol üstlenmişlerdir. Bundan dolayı sanat cemiyet içindir anlayışıyla günlük ve toplumsal yaşamdan sorunları eserlerinde ele almışlardır. Bu dönem sanatçıları anlaşılabilmek adına dilde sadeleşme çabası içine girmişlerdir. Şiirin mevzu sınırını yıkarak Türk şiirine yeni temalar kazandırmışlardır. Bu zamanda romantizm akımının izleri görülür.

Tanzimat İkinci Dönem Sanatçıları; Recaizade Mahmut Ekrem, Muallim Naci, Abdülhak Hamit Tarhan, Sami Paşazade Sezai, Nabizade Nazım benzer biçimde adlardan oluşmaktadır. 1877 ile 1895 yılları arasını kapsayan ikinci dönemde sanatçılar siyasal ortam sebebiyle toplumsal konulardan oldukça bireysel mevzuları işlemişlerdir. Sanat için sanat anlayışıyla hareket ettiklerinde dilde sadeleşme çabalarını devam ettirmemişlerdir. Eski-yeni tartışmasının ağırlık kazanılmış olduğu bu zamanda daha oldukça realizm ve natüralizmin tesiri vardır. İlk dönemde mevcud gazetenin tesiri ve önemi azalmıştır.

Tanzimat Süreci Edebiyatı I Tanzimat Süreci Özellikleri

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir