Teşbih Nedir? – Teşbih-i Beliğ

Bir dilin ifade enerjisini geliştirmek ve etkileyiciliği arttırmak için kullanılan söz sanatlarından teşbih ile ondan türeyen bir sanat olan teşbih-i beliğ, benzetmeye dayalı sanatlardır. Bununla beraber benzetme sanatı olarak da malum Teşbih, yüzyıllarca yazınsal eserlerde yoğun olarak kullanılmıştır.

Teşbih Nedir? (Benzetme Sanatı)

Anlatımı daha kuvvetli kılmak amacıyla iki varlık içinde kuvvetli bir yön üstünde benzetme yapılmasına teşbih ya da benzetme sanatı denir. Teşbihte ortak bir yön bulunan varlıklar içinde zayıf durumda bulunan güçlü varlığa benzetilir.

Benzetme sanatı yapılırken dört ögeden yararlanılır sadece benzetme esnasında bu dört ögenin hepsinin bulunma zorunluluğu yoktur. Benzetme unsurları şunlardır:

Benzeyen: Benzetme esnasında kuvvetsiz durumda olan varlıktır.
Kendisine Benzetilen (K.B.): Benzetme sanatında kuvvetli yönü olan varlıktır.
Benzetme Yönü (B.Y.): Benzetme ortak olarak aktarılan özelliktir.
Benzetme Edatı (B.E.): Benzetmede kullanılan “bibi, kadar, sanki, tıpkı, benzer” benzer biçimde edatlardır.

Teşbih (Benzetme) Örnekleri

Örnek 1

Ahmet krallar benzer biçimde yaşıyordu.

Yukarıda yer edinen cümlede benzetme sanatı Ahmet ile kral içinde yapılmıştır. Ahmet’in yaşantısı kralların lüks hayatına benzetilmiştir. Cümledeki teşbihi ögelerine nazaran incelersen şu şekilde bir tablo çıkar:

Benzeyen: Ahmet
K.B: Kral
B.Y: Yaşamak
B.E: Benzer biçimde

Örnek 2

Bülbül benzer biçimde dilin olsa ne yarar

Benzeyen: Dil
K.B: Bülbül
B.Y:
B.E: Benzer biçimde

Örnek 3

Baykuş benzer biçimde viranede öterim

Benzeyen: Ben
K.B: Baykuş
B.Y: Ötmek
B.E: Benzer biçimde

Öteki teşbih örnekleri:

  • Bin atlı o gün dev benzer biçimde bir orduyu yendik.
  • Kükremiş sel gibiyim: Bendimi çiğner, aşarım;
    (Sel (Benzetilen), Kükremiş (Benzetme yönü), Benzer biçimde (B. Edatı))
  • Benim inanç dolu göğsüm benzer biçimde serhaddim var.
  • Gözüne mil çekilmiş bir âmâ benzer biçimde evler

Yukarıdaki açıklamalarda bu sanatta dört benzetme ögesinin de kullanılma zorunluluğunun bulunmadığını belirtmişti. Devamlı dört öge kullanılmaz sadece kullanılan ögelerin niteliğine nazaran de teşbih sanatı çeşitli adlar alır. Benzetme çeşitleri şu şekildedir: Teşbih-i Beliğ, detaylı, kısaltılmış, pekiştirilmiş ve yaygın benzetme…

Teşbih-i Beliğ (Güzel Benzetme)

Benzetme ögelerinden bir tek “Kendisine benzetilen ve benzeyen” ile meydana getirilen benzetme çeşididir. Teşbih-i Beliğ örneği olarak aşağıdaki cümleler gösterilebilir:

  • Kim bu aden vatanın uğruna olmaz ki feda?

İstiklal Marşı’mızın yukarıdaki dizesinde de “Aden benzer biçimde güzel vatan” benzetmesinde bir tek kendisine benzetilen (Aden) ve benzeyen (Vatan) ögeleri bulunduğundan bu sanata örnek verilebilir.

  • Dev çocuk arkadaşlarının elinden oyuncakları aldı.
    Dev (Benzetilen), Çocuk (Benzeyen)

Yukarıdaki örnek incelendiğinde bir tek iki ögenin bulunmuş olduğu görülür. Bundan dolayı bu benzetme, güzel benzetme olarak adlandırılır.

  • Soğukta elma yanakları derhal göze batıyordu.
  • Aslan çocuk derhal araya girdi.
  • Tilki çocuk bizi gene kandırmayı başardı.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Söz Sanatları
Edebiyat Ders Mevzuları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir