Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924)

Tevhid-i Tedrisat Kanunu, başka bir deyişle öğretim birliği yasası, 3 Mart 1924 tarihinde 430 kanun numarası ile kabul edilmiştir. Aynı tarihte Hilafet ile Şeriye ve Evkaf Vekaleti de kaldırılmıştır.

Yasanın amacı ülkede bulunan tüm eğitim kurumlarını devrin Ulusal Eğitim Bakanlığı olan Maarif Vekaleti’ne bağlanmasını sağlamaktır. Tevhidi Tedrisat Kanunu ile ülkede mevcud çift başlı eğitim-öğretim sisteminin sonlandırılması ve eğitim-öğretimde birlik sağlanması amaçlanmıştır.

Tevhid-i Tedrisat Yasası, 1982 senesinde kabul edilen 82 Anayasası’nın 174. maddesi ile koruma altına alınmış olan “devrim kanunları”ndan biridir.

Parçalanmış ve amaç birliğinden uzak olan öğretim sisteminin düzenlenmesi, Cumhuriyet’in temel gereksinimlerinden biriydi. Bu amaçla 3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkartıldı.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Tevhid-i Tedrisat Kanunu

Osmanlı Devleti’nde 18. yüzyıldan itibaren süregelen eğitimi çağdaşlaştırma çabaları istenen başarıya ulaşamadı. Geleneksel ve çağdaş eğitim veren kurumların bir arada bulunması eğitim ve öğretimde ikiliğe yol açtı.

Dinî eğitim veren medreseler ve mahalle mektepleri, çağdaş eğitim veren okullar (Galatasaray Sultanisi, Darüşşafaka vb.) ve askerî liseler ülkedeki başlıca eğitim kurumlarıydı.

Okulların bir kısmı ve medreseler Şeriye ve Evkaf Vekâleti’ne bağlıydı. Avrupa tarzında eğitim veren kurumlar ise Maarif Vekâleti’nce yönetiliyordu. Ek olarak devlet kontrolü haricinde azınlık okulları ve yabancı devletlerin açmış olduğu okullar da eğitim faaliyetlerinde bulunmaktaydı. Eğitimin içinde bulunmuş olduğu bu durum, ülkede kültür çatışmasına yol açıyordu.

Mustafa Kemal, cehaletle savaşın minimum düşmanla savaşmak kadar mühim olduğuna inanıyordu. Kurtuluş Savaşı’nın en eleştiri günlerinde toplanan Maarif Kongresi’nde yapmış olduğu konuşmada modern ve millî eğitimin dayanması ihtiyaç duyulan esasları belirtmişti.

Parçalanmış ve amaç birliğinden uzak olan öğretim sisteminin düzenlenmesi, Cumhuriyet’in temel gereksinimlerinden biriydi.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile:

  • Eğitim devletin işi oldu. Millî Eğitim Bakanlığı kuruldu. Tüm bilim ve eğitim kurumları bu bakanlığa bağlandı ve eğitimdeki dağınıklık giderildi. Öğretim birliği sağlandı.
  • Modern ve laik eğitimin temelleri atıldı.
  • Nitelikli din adamı yetiştirmek için “imam” ve “hatip” okulları açıldı. Ek olarak üniversitede “İlahiyat Fakültesi” kuruldu.
  • Millî kültürün oluşturulması ve kültür birliğinin sağlanması için ortam sağlandı.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulünün arkasından 11 Mart 1924’te, laik ve modern eğitimin gereği olarak medreseler kapatıldı. Bununla beraber eğitimin millî niteliği de güçlendirildi.

Mustafa Kemal Edirne İlköğretim Okulunda

Tevhid-i Tedrisat ile Eğitim Sistemi

Eğitim hayatında meydana getirilen yeni düzenlemeler ile millî eğitim sisteminin esasları şu şekilde oluşturuldu:

  • Eğitimin millî olması
  • Öğretim birliği
  • Karma eğitim
  • Eğitimin yaygınlaştırılması
  • İlköğretimin mecburi ve parasız olması
  • Öğretimde kuram ve uygulamanın beraber yürütülmesi
  • Öğretim programlarının toplumsal yaşamın gereksinimlerini ve dönemin gereklerini karşılaması
  • Öğretim programlarının millî ve bilimsel olması
  • Eğitim ve öğretimde disiplin ilkesi
  • Öğretmenin gerçek bir yol gösterici olması
Mustafa Kemal, İzmir Kız Lisesinden ayrılırken

Meydana getirilen yasal düzenlemelerle eğitim, temel bir insan hakkı olarak kabul edilip tekrardan ele alındı. İlköğretimin tüm çocuklar için mecburi ve parasız hâle getirilmesi toplumsal devlet anlayışının mühim görevlerinden önde gelen fırsat eşitliği mevzusunda gelişim sağlamış oldu. Halkın eğitim düzeyinin artmasında en mühim adımlardan biri atıldı.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birliği kurulduktan sonrasında, çeşitli kanunlarla zararı dokunan fikirlerin kaynakları da kurutulmuş, bu şekilde Türkiye’de yüzyıllardan beri insanoğlunun hür düşüncesine engel olan unsurlar birer birer kaldırılarak memleketin ve milletin tinsel havası temizlenmişti. Olayın büyüklüğünü kıyaslamak için düşünelim: Büyük Fransız Devrimi 1789’da başladığı hâlde, okullar 1882’de, şu demek oluyor ki o devrimden sadece 93 yıl sonrasında laikleştirilebildiği hâlde; devletimizde Cumhuriyet’in duyuru ve kabulünden dört ay sonrasında eğitim birliğinin başarılması, Büyük Türk Devrimi’nin yüceliğini gösteren parlak bir örnek ve bir belgedir.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu: Mustafa Kemal, Adana Kız Enstitüsünde ders dinlerken

Halifeliğin kaldırıldığı ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabul edilmiş olduğu 3 Mart 1924’te iki ayrı yasal düzenleme daha yapılmış oldu:

  • Erkânı Harbiye Vekâleti kaldırıldı. Yerine Genelkurmay Başkanlığı kuruldu. Bu düzenleme ile ordu siyasetin dışına taşındı.
  • Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Şeriye Vekâleti yerine Diyanet İşleri Başkanlığı, Evkaf Vekâleti yerine Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Böylece din işleri siyasetin dışına çıkarılarak laik devlet anlayışı doğrultusunda mühim bir adım atıldı.

3 Mart 1924’te çıkarılan yasalar, cemiyet yaşayışını modern ve laik esaslara gore düzenlemeyi hedef almıştır.

Tevhidi Tedrisat Kanunu Nedir? (Değişik Kaynaktan)

Osmanlı Devleti’nde Şeriye ve Evkaf Vekâleti’ne bağlı eğitim veren medreselerin yanında, kilise teşkilatlarına bağlı azınlık okulları ve yabancı devletlerin açtıkları okullar bulunmaktaydı.

 

XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başlangıcında eğitim kurumlarının birçoğu devlet denetimi dışındaydı. Milletin varlığı ve geleceğini etkileyen eğitim sisteminin denetimsiz olarak varlığını sürdürmesi imkânsızdı.

Cumhuriyetin ilanından sonrasında Türk milletini, gerçek özgürlük ve başarıya taşıyacak olan eğitim alanındaki çalışmalara öncelik verildi. Eğitim alanında meydana getirilen değişiklik millî menfaatler gözetilerek gerçekleştirildi.3 Mart 1924’te eğitim ve öğretimde birlik elde eden Tevhiditedrisat Kanunu Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildi.

Tevhiditedrisat Kanunu ile Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki tüm azınlık okulları ve yabancı okullar, devletin denetimi altına alınarak eğitim birliği sağlandı. Eğitim millî ve modern bir kalite kazanmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı bilimsel ve mesleki eğitim ihtiyacına yanıt verecek şekilde yapılandırıldı. Millî Eğitim aracılığı ile kültürel gelişim sağlandı. Millî birlik ve beraberlik duygusuyla toplumsal ilerleme ve çağdaşlaşma gerçekleştirildi.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu Özellikleri 

  • Türkiye dâhilinde tüm eğitim ve bilim kuruluşları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlıdır.
  • Şeriye ve Evkaf Vekâleti yada hususi vakıflar tarafınca yönetilen tüm medreseler ve okullar Millî Eğitim Bakanlığı’na devredilir.
  • Şeriye bütçesinde mektepler ve medreseler için konmuş olan ödenekler Millî Eğitim bütçesine geçirilir.
  • Millî Eğitim Bakanlığı yüksek din uzmanları yetiştirilmek suretiyle üniversitede bir tanrı bilim fakültesi kurar. İmamlık, hatiplik benzer biçimde din hizmeti görecek memurların yetişmesi için de ayrı mektepler açacaktır.
  • Bu yasanın gösterim tarihinden sonrasında, eğitim ve öğretimle meşgul olup millî müdafaaya bağlı olan Askerî Rüştiye ve İdadiler, Sıhhiye Vekâletine bağlı yetim mektepleri bütçeleri ve öğretim
    üyeleriyle birlikte Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır.

Ek olarak bakınız:

Cumhuriyet Süreci’nde Eğitim ve Bilim Alanındaki Gelişmeler

Eğitim-Öğretim Alanındaki Öteki Gelişmeler

Eğitim Alanında Meydana getirilen İnkılaplar

Vikipedi

Osmanlı Devletinde Eğitim Sistemi Hakkında Informasyon

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir