Tevriye Nedir? Tevriye Sanatı, Tevriye Örnekleri

Anlama ayrı bir incelik katmak amacıyla birden fazla anlamı olan herhangi bir sözcüğü iki anlama gelecek şekilde kullanmaya “Tevriye” sanatı denir. Bu söz sanatında daha oldukça yakın anlam değil de uzak anlam kastedilir. Sadece burada dikkat edilmesi ihtiyaç duyulan husus sözcükteki her iki anlamının da gerçek anlamda kullanılıyor olmasıdır. Bu yönüyle biri gerçek biri mecazi olmak suretiyle iki anlam içeren kinayelerden ayrılmış olur.

Mesela Yüksek Sadakat grubunun bir şarkısında geçen “Hiçbir yüz güzel değil senin yüzünden.” cümlesini ele alalım. Acaba “yüzünden” ifadesi hangi anlamda kullanılmıştır? Burada yüzden kastedilen insan suratı doğrusu surat mı yoksa asla kimsenin yüzünün güzel gelmemesi sebebi mi? Görüldüğü şeklinde “yüzünden” ifadesi her iki anlamda da kullanılabildiğinden tevriye sanatına örnektir.

Tevriye Örnekleri

Bu sanatı basitleştirmek için vereceğimiz bir başka örnek ise “Bu güzellik bensiz tamamlanmaz.” cümlesi olacak. Bu cümlede geçen “ben” sözcüğü insan yüzündeki siyah kir anlamında olabileceği şeklinde sözü söyleyen şahıs “ben” sözcüğü ile “kendi”sini de kastetmiş olabilir.

Ulusun, korkma! Iyi mi bu şekilde bir imanı boğar,
Uygarlık!’ söylediğin tek dişi kalmış canavar?

* İstiklal Marşı’mızdan alınmış olan yukarıdaki dizelerde “Ulusun” sözcüğü köpeklerin uluması anlamına geldiği şeklinde yüce manasında da kullanılabilir. “Ulusun” sözcüğü burada iki anlam barındırdığı için tevriye sanatı olarak kabul görmektedir.

Gül gülse dâim, ağlasa bülbül aceb değül
Zira bazısına ağla demişler, bazısına gül

* Yukarıda yer edinen “gül” sözcüğü hem “gülmek” fiili hem de çiçek çeşidi olan “gül” manasında kullanılmıştır.

Bu kadar letâfet şundan dolayı sende var
Beyaz gerdanında bir de ben gerek

* ” Beyaz gerdanında bir de ben gerek” derken “Ben” sözcüğü hem insan vücudunda oluşan siyah kir hem de şahıs zamiri olarak kullanılmıştır. 

Bâkî çemende fazlaca perîşan imiş varak
Benzer ki bir şikâyeti var rûzgârdan

* Divan sanatçısı Kalımlı’nin oldukça meşhur olan yukarıdaki beyitte yer edinen “Rüzgar” sözcüğü hem esen yel hem de vakit anlamında kullanılmıştır.

Halimden yalnız uyuyanlar anlamış olur.

* Yukarıdaki “Yalnız” sözcüğü hem bir tek manasına hem de tek başına uyumak manasına geldiğinden tevriye örneğidir.

Yazınsal Sanatlar ⇐

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir