Tiyatro Terimleri

Tiyatro terimleri, Antik Yunan’da dini törenler esnasında söylenen şarkıların zaman içinde oyuncular tarafınca temsil edilmesiyle süregelen ve teknik açıdan günümüze kadar gelişim gösteren tiyatro sanatında eğer olmazsa olmaz unsurları ifade eder. Bugün kültürel hayatımızın mühim bir unsuru olan tiyatroya ilişik terimlerden en sık kullanılanları ise şu şekildedir:

Temel Tiyatro Terimleri

Adapte: Başka bir dilde yazılmış tiyatro oyunlarının kendi kültürel ögelerimize ve yerli kişilere uygun bir halde çevrilmesi, uyarlanması.

Uyarlama: Oyunun adapte edilmesi, uyarlanması.

Aksesuar: Oyunun gerçekleştiği sahnede kullanılan eşyalar.

Aksiyon: Oyundaki mevzuyu oluşturan vakalar çerçevesinde gelişen hareket.

Erkek oyuncu: Karakterleri canlandıran adam oyuncu.

Kadın oyuncu: Karakterleri canlandıran hanım oyuncu.

Akustik: Tiyatro sahnesinin yer almış olduğu alanın ses yalıtımı.

Antik tiyatro: Eski Yunan tiyatrosu için kullanılan terim.

Başrol: Oyundaki merkezindeki kişinin canlandırılması.

Darülbedayi: 1914 senesinde kurulan ve bugünkü İstanbul Kent Tiyatrolarının eski adı.

Dekor: Oyunun mevzusuna ve tasvirlerine uygun olarak sahnenin düzenlenmesinde kullanılan nesnelerin genel adı.

Diksiyon: Konuşmaların kurallara uygun ve muntazam bir halde yansıtılması.

Diyalog: Tiyatro, roman ve öykü benzer biçimde metinlerde iki şahıs içinde geçen karşılıklı konuşma.

Döşeme: Geleneksel tiyatroda başlangıç manasında kullanılan kelime.

Dram: Yaşamın hem acıklı hem de komik taraflarını bir tüm olarak ele alan tiyatro. (Dram)

Dramatize etmek: (1) Roman, öykü ya da şiirin sahnede gösterilen bir oyuna dönüştürülmesi. (2) Bir vakası olduğundan daha acıklı hale getirmek.

Dublör: Oyuncuların rolünü herhangi bir aksilikte oynayabilecek yedek oyuncu.

Entrika: Sahnede canlandırılan olayların seyircide merak uyandıracak bir halde dizayn edilmesi. (Entrik unsur)

Epizot: Bir öykü, roman ve tiyatroda ana vakadan bağımsız bir halde yer edinen ikinci derecede vakalar.

Fars (Farce): Önceleri oyun araları gösterisi olarak sahnelenen ve sonrasında sanat yönü azca kaba bir komedi türüne dönen tiyatro.

Fasıl: Oyunlarda perde ya da bölüm olarak adlandırılan oyunun bir parçası.

Feeri: Doğaüstü kahramanların yer almış olduğu masalların sahnede dramatize edilmesiyle ortaya çıkan tür.

Figüran: Oyunda fazlaca azca repliği olan oyuncular

Grotesk: Komik ve korku verici unsurları, aşırılık ve gerçek dışılıkla bir arada barındıran bir oyun türü.

Jest: Sahnede oyuncuların yaptıkları her türlü el, kol, ayak ve gövde hareketleri.

Karakter: Oyunda tüm özellikleriyle derinlemesine gözler önüne serilen oyuncu kişisi.

Kabare tiyatrosu: Cemiyet hayatında daha fazlaca güncel olayların iğneleyici ve eleştirici bir halde ele alan oyunların oynandığı; şiirlerin ve şarkıların söylendiği tiyatro.

Kanto: Oyun esnasında ya da öncesinde şarkı söylenmesi ve şarkı eşliğinde meydana getirilen dans.

Koro: Antik Yunan Tiyatrosunda adam ve kadınlardan oluşan müzisyen topluluğudur. Söyledikleri şarkılarla oyuna dahil olurlar ve dışarıdan bir perspektif katarlar.

Komedya: Antik Yunan’da doğan ve yaşamın yalnız komik taraflarını ele alan tiyatro çeşidi.

Kostüm: Oyun esnasında sanatçıların rollerine uygun olarak giyindikleri giyim.

Kulis: Sahnenin arkasında bulunan ve izleyici tarafınca görünmeyen alan.

Makyaj: Oyuncuların rollerine uygun olarak yüzlerinde çeşitli şekilde boyamaları.

Mimik: Oyuncuların sahnede konuşmalarına ek olarak yaptıkları kaş, göz, ağız ve yüz hareketleri.

Sahneye koyma: Kelime manası sahnelemektir. Bir tiyatro metninin sahneye uygun olarak tasarlanması ve düzenlenmesidir.

Monolog: Sahnede yalnız kalan kişinin kendi kendine konuşarak duygu ve düşüncelerini seyirciye yansıtmasıdır.

Muhavere: Orta oyununa ilişik bir terimdir. Karşılıklı konuşmanın olduğu kısmı ifade eder.

Müzikli Tiyatro: Oyunun büyük bir kısmı ezgi ve danslarla geçen tiyatro türü.

Orta Oyunu: Geleneksel Türk tiyatrosunda yer edinen, Kavuklu ve Pişekar çevresinde dönen doğaçlama güldürü oyunu.

Pandomim: Tiyatro oyununun sessiz şeklidir. Herhangi bir konuşma olmadan oyuncuların hareketleri, jest, mimik ve kostüm özellikleriyle duygu ve düşüncelerini aktarmasıdır.

Perde: Oyunlardaki bölümleri ifade eder. Bu adı perdenin her açılıp kapandığında oyunun bir bölümün oynanmasından almıştır.

Piyes: Tiyatro eserine verilen bir başka isimdir.

Prömiyer: Oyunun izleyici ile ilk buluşması.

Reji: Oyunun sahneye konulmasının yönetilmesi işini ifade eder.

Rejisör: Bir anlamda yönetmen olan rejisör, eserin sahnede izleyici önüne çıkana kadar oyunu yöneten kişidir.

Sorumluluk: Belirli bir vakit diliminde tiyatro oyunlarından sahnelenecekleri gösteren yapıt sıralaması.

Replik: Metinde yazılı olan ve oyuncuların karşılıklı konuşmalarda söylemesi ihtiyaç duyulan sözler.

Rol: Tiyatro oyununda oyuncuların sahnede oyunda geçen kişileri canlandırmaları.

Revü: Çeşitli dans ve oyunlardan oluşan varlıklı bir şov.

Sahne: Tiyatroda kişilerin çıkıp oyunlarını sergilendikleri alan ve oyun bölümlerinden herhangi biri.

Sahne eseri: Tiyatro oyunu

Senaryo: Sahnelenen oyunun yazılı metni.

Suflör: Sahne arkasında bekleyip oyunculara unuttukları repliklerini fısıldayan şahıs.

Şakşak: Orta oyununda Pişekar’ın oyunu yönlendirmek amacıyla kullandığı ve vurunca ses çıkartan  tahta vasıta.

Tablo: Oyunlardaki bölümlerden daha minik alt kesimleri.

Temaşa: Tiyatro.

Temsil: Bir eserin sahnede canlandırılması.

Tirat: Oyuncuların sahnede bir defada söyledikleri uzun konuşmalar.

Ağlatısal: Oyunda korku ve sorun veren, seyirciyi heyecanlandıran fazlaca acı durumlar. (Trajedi)

Trajikomik: Hem acıklı hem de güldürücü yönleri olan olayların anlatılması.

Tuluat: Çağdaş tiyatronun özelliklerinden değişik olarak yazılı metin olmadan bir mevzu üstünde oyuncuların sahnede doğaçlama olarak bir oyunu canlandırmaları.

Virtüöz: Tiyatro alanında tekniği, yorumlama gücü ustalık düzeyine ulaşmış kişiler.

Uyarlama: Başka dildeki oyunların kendi dilimize ve kültürümüze uygun olarak çevrilmesi.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Tiyatro Nedir?
Edebiyat Ders Mevzuları

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir