Toprak Reformu ve Demokrat Partinin Kurulma Süreci

Vatanımızda 1930’lu yıllarda toprak reformu gündeme gelmeye başladı.

1937 yılı meclis açış konuşmasında Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk: “Bir kere, memlekette topraksız ziraatçi bırakılmamalıdır. Bundan daha mühim olanı ise bir ziraatçi ailesini geçindirebilen toprağın hiçbir sebep ve suretle bölünmemesidir.” demiştir.

II. Dünya Savaşı’nın çıkması mevzunun cenk sonrasına bırakılmasına niçin oldu. II. Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile 1945’te Ziraatçiyi Topraklandırma Kanunu’nun (ÇTK) mecliste gündeme gelmesi hem CHP içinde hem de kamuoyunda tepkilere yol açtı.

Adnan Menderes’in önderliğinde ve aralarında Refik Koraltan, Güvenli Sazak benzer biçimde siyasetçilerin bulunmuş olduğu grup yasaya muhalif oldu. Bunun yanında muhalif grup tek parti yönetimine de eleştirilerde bulunmuş oldu.

CHP’nin (Cumhuriyet Halk Partisi) 1945’e kadar yapmış olduğu uygulamaları eleştiren muhalif milletvekilleri, partinin daha demokratik yönetim sergilemesi mevzusu üstünde bilhassa durdular. CHP yönetiminin toprak reformu uygulamasına karşı en sert eleştiriyi, yasa tasarısının Nazi Almanyasından etkilenilerek hazırlandığını söyleyen Adnan Menderes yapmış oldu.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Ziraatçiyi Topraklandırma Kanunu

Ziraatçiyi Topraklandırma Kanunu’na bakılırsa yapılacaklar şu şekilde belirlenmişti: “Geniş düzlüklerin bolca olduğu yerlerde 5000 dönümden, düzlüklerin azca olduğu yerlerde 2000 dönümden fazla toprağa haiz hususi toprak sahiplerinin ellerindeki fazla topraklar kamulaştırılacaktı. Arazisi olmayan ya da yetmeyen çiftçilere ve çiftçilik yapmak isteyenlere aileleri ile geçimlerini sağlayacak ve iş kuvvetlerini değerlendirecek seviyede toprak verilecek, toplu köylerde güzel ve sıhhatli evler kurulacaktı. Bunun yanında topraklarını üst üste üç yıl ekmeyen yada arazilerine bakmadıkları tespit edilen çiftçilere yaptırımlar uygulanacaktı. Ek olarak çiftçilere toprak verilmesi, askerliğini yapma şartına bağlanacaktı.”

Kamuoyunda büyük ilgi çeken ÇTK, 14 Mayıs 1945’te mecliste görüşülmeye başlandı. Ziraat Bakanı Raşit Hatipoğlu yasayı Cumhuriyet rejimi ile köye yönelen hareketin aşaması olarak değerlendirdi. Buna karşılık söz alan muhalif milletvekilleri tasarının ülke gerçeklerine uygun olmadığını belirterek tasarıyı hazırlayanların karşısında yer aldılar.

Cumhuriyet Halk Fırkası içindeki muhalifler, Millî Şef İsmet İnönü’nün parti içi otoritesi ve II. Dünya Savaşı’nın negatif etkilerinin yarattığı koruyucu önlemler sebebiyle varlıklarını hissettiremediler. II. Dünya Savaşı sonucunda yoksullaşan halk, İsmet İnönü’ye ve tek parti yönetimine karşı karşıcılık yapanlarla birlikte hareket etme eğiliminde oldu. Ek olarak bazı aydınlar, dünyada esen demokrasi rüzgârlarını yakından takip ediyor ve Türkiye’de CHP’den başka partilerin de olması gerekliliğine inanıyorlardı.

Adnan Menderes, Refik Koraltan benzer biçimde siyasetçiler demokratik rejimlerin karakteristik özelliklerinden sık sık söz ettiler. Muhalif milletvekilleri liberalizme (serbestlik) ilgi göstermiş ve ÇTK görüşmelerinde söz alıp üstü kapalı olarak parti yönetimini eleştirmişlerdir.

Ziraatçiyi Topraklandırma Kanun tasarısı görüşmeleri; CHP içindeki minik farklılıklardan kaynaklandığı kabul edilen sorunların belirgin olarak hissedildiği, ciddi boyutta bölünmelerin yaşandığı ve yeni yapılanmalara zemin hazırlandığı görüşmeler oldu. Bilhassa on yedinci maddenin görüşülmesi esnasında İsmet İnönü’nün meclise müdahalesi, muhalif gruba geçişleri hızlandırdı. Bu katılımlarla daha da güçlenen karşıcılık, 1945 bütçe görüşmelerinden sonrasında varlığını iktidara ve Millî Şef’e hissettirdi.

Yaşanmış olan süreç sonucunda itimat oylamasına giden hükûmete karşı Adnan Menderes, Celal Bayar, Refik Koraltan, Fuat Köprülü, Güvenli Sazak, Hikmet Bayur, Recep Peker benzer biçimde milletvekilleri güvensizlik oyu kullandı.

Yasa tasarısı görüşmelerinde tek parti yönetimine karşı meydana getirilen karşıcılık ve gruplaşma, daha ilkin bizzat Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk tarafınca denenen sadece başarısız olunan fazlaca partili döneme geçişte, büyük rol oynadı. Ek olarak bu görüşmeler yeni oluşumun önder ekibini da belirledi.

Yaşanmış olan bu sürecin peşinden Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ülke ve parti içi liberalleşme isteklerini Dörtlü Takrir adı altında meclis grup başkanlığına sundu. Bu takrir (önerge) genel olarak bakıldığında daha fazlaca demokrasi ve özgürlük için verildi. Verilen bu takrir milletvekillerinin tümünün oyu ile reddedildi (12 Haziran).

Dörtlü Takrir’e imza atan Köprülü ve Menderes partiden ihraç edildi (21 Eylül). Arkasından Celal Bayar İzmir milletvekilliğinden çekilme etti (28 Eylül). Parti yönetimi 27 Kasım 1945’te Koraltan’ı da partiden ihraç etti. Bu gelişme üstüne Celal Bayar kendi isteğiyle 3 Aralık 1945 günü CHP’den ayrıldı. Tek partili sistem, 18 Temmuz 1945’te Millî Kalkınma Partisinin kurulmasıyla sona ermişti. Sadece bu parti kamuoyundan destek bulamadı.

Karşıcılık cephesinde bunlar yaşanırken Millî Şef İsmet İnönü, 1 Kasım 1945’te meclis açış konuşmasında Türk siyasal sisteminin demokratik niteliğini vurgulayarak muhalefetin ayrı bir parti şeklinde organize olması yönünde demeç verdi. 1 Aralık 1945’te CHP milletvekilliğinden ayrılan Celal Bayar yapmış olduğu basın toplantısında arkadaşları Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile yeni bir parti kuracaklarını, partinin adının Demokrat Parti olacağını beyan etti. Kuracakları bu partide ilk olarak demokratikleşmeyi sağlama, tek dereceli seçim sistemi getirme, Anayasa’ya aykırı yasaları ayıklama yönünde çalışacaklarını ve yaşam pahalılığı ile savaşım edeceklerini belirtti.

Celal Bayar ve arkadaşları, Demokrat Partiyi 7 Ocak 1946’da resmen kurdu. Celal Bayar’ın genel başkanlığa getirilmiş olduğu Demokrat Partinin öteki kurucu ve yöneticileri; Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan oldu.

Demokrat Partinin Kurulması ile Türkiye’de Yaşanmış olan Bazı Gelişmeler

• CHP iktidarı Türkiye tarihinde ilk olarak tek dereceli seçim sistemini kabul etti.
• Gazete kapatma yetkisi hükûmetten alınarak mahkemelere verildi.
• Üniversitelere özerklik verildi.
• Köylü ve işçilerin desteğini kazanmak için Toprak Mahsulleri Vergisi kaldırıldı.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir