Türk Tiyatrosunda Tarih

Konusunu tarihten alan ilk yapıt olan Vatan veya Silistre’den günümüze birçok oyun yazıldı. Bu oyunların kalite ve nicelik yönünden kafi olup-olmadığı normal olarak tartışılabilir. Sadece mevzuyu genel olarak kavrayabilmek için kendi içinde tasnife doğal tutmak gerekir. William Lowell Randall, edebî eserlerin tasnifi meselesini incelerken, tüm tasnif çabalarının “mantıksal bir hüsran”la sonuçlandığını söyler (Randall 1999, 121). Gerçektende her tasnif bir tarafıyla eksiktir. Bir edebî eseri tasnif ederken neye nazaran hareket edileceği mevzusu tartışılmaktadır. Edebî eseri üslûp, tema, mevzu, yapı benzer biçimde çeşitli özelliklerine nazaran tasnif edebiliriz. Sadece, hangisini esas alırsak alalım, diğerine nazaran hatalı yada noksan olacaktır (Şengül 2008a, 23-24).

Sevda Şener, tarihî malzemeyi ele alışlarına nazaran tarihî oyunları; zamanı yalnızca görsel ve işitsel olanakları ile çarpıcı bir araç-gereç olarak kullanan oyunlar, tarihte yaşamış kişilerin ününden yararlanarak görkem duygusu uyandıran oyunlar ve tarihsel bir şahıs yada vakası uygar bir bildiriye vasıta olarak kullanan oyunlar olmak suretiyle üç grupta inceliyor (Şener 1982, 187).

Hülya Nutku ise, tarihî drama türlerini; biyografik tarihsel oyunlar, törensel oyunlar, suikast oyunları, kurban (martir) oyunları, baskı (tiran) oyunları, belgesel oyunlar ve tarihî olmayan tarihî oyunlar şeklinde tasnif ediyor (Nutku 1987, 53-54). İnci Enginün de Cumhuriyet döneminde yazılmış tarihî oyunların kendi içinde tasnif edilmesi gerektiğine işaret ettikten sonrasında tarihî oyunları; destan ve efsanelerin yorumlanması (Türk destanları, Mezopotamya, mitoloji/Yunan), Osmanlı zamanı, Millî Savaşım periyodu, başka ülkelerin tarihlerinin anlatıldığı oyunlar şeklinde tasnif ediyor (Enginün 2001, 145-148).

Yukarıda özetlemek gerekirse bahsettiğimiz tasniflerden değişik olarak, anlatımı daha kolaylaştırmak için edebî dönemleri esas alan bir tasnif yapmanın daha uygun olacağını düşünüyoruz. Edebî dö- nemleri ise, verilen eserler açısından Tanzimat, II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet periyodu olmak suretiyle üç başlık altında değerlendireceğiz.

Tanzimat döneminde yazılan oyunları; konusunu Türk tarihinden alan oyunlar, İslâm tarihini ve başka milletlerin tarihlerini özetleyen oyunlar ve Şehname’den hareketle halk-iktidar ilişkisini özetleyen oyunlar olmak suretiyle üç grupta değerlendireceğiz.

Meşrutiyet döneminde tarihî malzemeyi işleyen tiyatrolar ise, mevzusunun büyük bir kısmını Osmanlı tarihinden alır. Bu tarz şeyleri, tarih ve siyasetin iç içe anlatıldığı oyunlar ve Sultan II. Abdülhamit periyodu ve sonrasını özetleyen oyunlar olmak suretiyle iki ana başlıkta inceleyeceğiz.

Cumhuriyet döneminde yazılan ve tarihî malzemeyi kullanan Türk tiyatrosunu ise, İslâm öncesi Türk zamanı, Türk mitolojisi, destan ve efsanelerini mevzu alan oyunlar, halk hikâyelerinden hareketle yazılan oyunlar, Türk mistiklerini özetleyen oyunlar, Sel- çuklu periyodunu özetleyen oyunlar, Osmanlı periyodunu özetleyen oyunlar, Mustafa Kemal Atatürk, Millî Savaşım ve Cumhuriyet sürecini özetleyen oyunlar ve Türkiye haricinde gelişen olayların anlatıldığı oyunlar olmak suretiyle sekiz ana başlıkta değerlendirmeye çalışacağız.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir