Türkiye Büyük Millet Meclisi Açılışı (23 Nisan 1920)

16 Mart 1920’de İstanbul’un İtilaf Devletlerince resmen işgali, arkasından Mebusan Meclisinin dağıtılması, aydınların ve mebusların tutuklanması bir bakıma Osmanlı Devleti’nin de sonunun geldiğinin işaretleriydi. Ulusal egemenliğe dayalı bir devlet oluşturmayı amaçlayan Mustafa Kemal, bu durumu değerlendirerek bir meclis oluşturmak için çalışmalara başladı.

Mustafa Kemal, 19 Mart 1920’de yayımladığı genelgede Ankara’da muhteşem yetkilere haiz bir meclisin toplanacağını haber verdi. Yapılacak yeni seçimlerle oluşacak bu meclise, İstanbul’dan tutuklanmamış olan mebusların da katılabileceğini bildirdi.

23 Nisan 1920’de en yaşlı üye Şerif Bey başkanlığında Ankara’da oluşturulan meclis, o günlerde Büyük Millet Meclisi (BMM) olarak adlandırılmıştır. Ortalama 9 ay sonrasında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) olarak anılmaya başlanmış ve arkasından bu ad süreklilik kazanmıştır.

Meclis Dualarla Açıldı

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Büyük Millet Meclisinin Amaçları

  • Ulusal güçleri birleştirmek,
  • Tertipli orduyu oluşturmak,
  • Misakımillî hedefini gerçekleştirmektir.

Meclis başkanlığına seçilen Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920’de Büyük Millet Meclisine aşağıdaki önergeyi sundu. Bu önergedeki maddeler, Büyük Millet Meclisinin almış olduğu ilk kararlardır.

Büyük Millet Meclisinin İlk Kararları

  1. Hükumet oluşturmak zorunludur.
  2. Geçici olduğu bildirilerek bir hükumet başkanı tanımak ya da padişah vekili ortaya çıkarmak uygun değildir.
  3. Mecliste yoğunlaşan ulusal iradenin yurt alın yazısına direkt doğruya el koymasını kabul etmek temel ilkedir. BMM’nin üstünde bir güç yoktur.
  4. BMM yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır. Meclisten seçilecek ve vekil olarak görevlendirilecek bir kurul hükumet işlerine bakar. Meclis başkanı bu kurulun da başkanıdır.

Not: Padişah ve halife baskı ve zordan kurtulmuş olduğu süre, meclisin düzenleyeceği yasal ilkeler içinde durumunu alır.

BMM’nin kabul etmiş olduğu maddelerden;

  • 2. madde ile, BMM’nin alacağı kararların padişahtan bağımsız olması amaçlanmıştır.
  • 3. madde ile, İstanbul Hükumeti yok sayılmıştır.
  • 4. madde ile, “Güçler Birliği” ve “Meclis Hükumeti” sistemlerinin benimsendiği vurgulanmıştır.
  • Düşülen not ile, Meclisin, saltanat ve hilafet makamlarının da üstünde olduğu vurgulanmış sadece öncelikli amacın vatanın kurtuluşu olduğu belirtilmiştir.

Nisan 1923’e kadar çalışan Birinci Dönem Büyük Millet Meclisi, 390 yerine 115 milletvekilinin katılımıyla toplanabilmişti. Meclis; ziraatçi, tüccar, avukat, gazeteci, bankacı, işgören, asker, tarikat şeyhi, belediye başkanı, aşiret başkanı, mühendis, hekim, işçi benzer biçimde çeşitli meslek grupları ve toplumsal tabakalardan gelmiş milletvekillerinden oluşuyordu. İçlerinde ilk eğitimini tamamlamamış milletvekilleri olduğu benzer biçimde birden fazla yüksek okul bitiren, yurt haricinde eğitimini tamamlayan gerek batı, gerekse doğu ülkelerinin dillerinden birkaçını bilen milletvekilleri de bulunuyordu.

I. TBMM Binası

Birinci Dönem BMM, yeni bir devletin kurulmasını sağlamış olduğu için “Kurucu Meclis” olarak tarihe geçti. BMM, ulusal egemenlik ilkesini benimsedi. Üyelerinin bir kısmı tekrardan seçildi, bir kısmı da İstanbul’da toplanan Mebusan Meclisinin üyelerinden oluştu. 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) ile hukuki geçerlilik kazanmıştır. BMM açılınca Erzurum Kongresi ile kurulan, Sivas Kongresi ile ulusallık kazanan Temsil Kurulunun görevi bitmiş oldu.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir