Türklerde Ordu Teşkilatı

Türk İslam devletlerinde toplumsal yapıda ve kültürel alanda görülen değişime bağlı olarak ordu teşkilatında da değişiklik yaşanmıştır. Karahanlı ve Türkiye Selçuklu orduları bir tek Türklerden kuruluyken Büyük Selçuklu ve Gazneli ordusunda değişik milletlerden askerler de vardı.

Türk-İslam devletlerinde orduya eski Türk devletlerinden değişik olarak iki yeni yapı eklenmiştir: Bunlar gulam ve ikta sistemleridir.

İlk Türk-İslam devletlerinde uygulanan gulam sistemine bakılırsa çoğunluğu Türklerden, harp esirlerinden ve başka milletlerden seçilen ufak yaşlarındaki çocuklar gulamhane denilen merkezlerde asker yetiştirilir, törenler için saray terbiyesine doğal olarak tutulanlar Gulaman-ı Saray’a alınarak direkt sultana bağlı birlikleri oluştururlardı. Seçkin kumandanlardan eğitim alan ve her an muharebeye hazır bu birlikler Hassa Ordusu’nu oluştururdu.

Gulam sisteminin yararlarını Büyük Selçuklu Veziri Düzen-ül Mülk: “Tüm ordu bir soydan olursa bundan çekince doğar; oldukça çalışmazlar. Ordunun her soydan olacak şekilde karışık bulunması gereklidir.’’ sözleriyle açıklamaktadır.

Bu askerler yılda dört kez maaş alırlardı. Bu sistemi öteki Türk-İslam devletleri ile Osmanlı ordu teşkilatında da görmekteyiz. İkta sistemi, bir kısım asker ve devlet görevlilerine hizmetlerine karşılık herhangi bir bölgenin vergi gelirlerinin maaş olarak verilmesine denir. Bu görevliler elde ettikleri gelirlerden maaşları dışındaki kısmı ile atlı asker yetiştirir. İlk Türk-İslam devletlerinde oluşturulan bu birliklere ikta askerleri yada sipahiyan denir. Toprağa dayalı askerî teşkilat olan ikta sistemi Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu Devleti’nde ordunun büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Türkiye Selçuklu Devleti’nde devam eden bu sistemin gelişmiş şeklini Osmanlı Devleti “tımar sistemi” adıyla uygulamıştır.

Nizamülmülk büstü, Meşhed, İran

İlk Türk-İslam devletleri olan Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular, Türkiye Selçukluları ve öteki Türk İslam devletlerinin ordu teşkilatlarında büyük benzerlikler vardı. Bu devletlerin merkez orduları gulam sistemi (kul sistemi) ile asker alırken eyalet orduları ise ikta sistemi (toprak geliri) ile asker almaktaydı.

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Büyük Selçuklu Ordu Teşkilatı

Hassa Askerleri

Sultana bağlı hususi birliklerdir. Hizmetlerinin karşılığında kendilerine ikta denilen belirli bir arazi tahsis edilirdi.

Gulaman-ı Saray

Direkt sultana bağlı muhafız birlikleridir. Değişik milletlerden seçilip hususi olarak yetiştirilen ücretli askerlerdir.

Eyalet Askerleri

Melik ve eyalet valilerine bağlı birliklerdir.

Türkmenler

Sultanın daveti sonucu Türkmenlerden harp zamanında orduya katılan askerlerdir.

Sipahiler

İkta sahibi olanların ikta gelirleri karşılığı beslemek zorunda oldukları atlı askerlerdir.

Destek Kuvvetler

Selçuklulara bağlı devlet ve beyliklerin harp zamanında gönderdikleri ücretli askerlerdir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir