Türklerin İlk Yazılı Belgeleri

Tarihte “Türk” adının geçmiş olduğu yazılı ilk metinler Orhun Kitabeleri’dir.

Moğolistan-Höşöö Tsaydam Müzesindeki Kültigin Yazıtı

Bu kitabeler hakkında ilk bilgiler XIII. yüzyılda yaşayan Cuveynî’nin “Tarih-i Cihangüşa” isminde eserinde yer alır. Cüveynî, eserinde Uygur bölgesini gezerken rastlamış olduğu acayip işaretlerle yazılmış taşlardan söz etmektedir. Ondan sonra
Danimarkalı Messerschmidt’in (Mesırşmit) 1721’de bu eseri görerek Avrupa bilim camiasına tanıtması üstüne birçok bilim adamı bu yazıların kime ilişkin olduğu hakkında tahminlerde bulunmuştur. Bu bilim adamlarının bazıları bu yazıların; Prusyalılara, İskitlere, Yunanlara ve Latinlere ilişkin bulunduğunu ileri sürmüştür. Bölgeye giden birçok araştırmacı burada kazılar yaparak yeni kalıntılar tespit etmiştir. Kitabelerin okunuşunu ilk çözen Danimarkalı Dil Bilimci W.Thomsen (V. Tomsen) olmuş ve bu abidelerin Türklere ilişkin bulunduğunu tüm dünyaya duyurmuştur. Orhun Kitabeleri hakkında meydana getirilen bilimsel çalışmaların sonucunda;Türklerin yaşantılarına, töresine, kültürüne ve devlet
yönetimine dair bilgiler bulunmuştur. (Gömeç, 2000, s.64-65’ten düzenlenmiştir).

Özetlemek gerekirse Mevzu Başlıkları

Türklerin İlk Yazılı Belgeleri: Orhun Kitabeleri

Türk kağanları vatanlarında adaletin sağlanmasına büyük ehemmiyet vermiştir. Orhun Kitabeleri’nde töre kelimesinin, on bir yerde geçmesi ve bunun altısının il ile beraber kullanılmış olması bunun bir göstergesidir. Ek olarak devletin varlığını devam ettirmesi, törelere bağlılık ile ilişkilendirilmiştir. Devlet ile törenin eş kıymet bulunduğunu, abidelerdeki şu cümleler açıklamaktadır: “Ey Türk budunu (milleti), devletini, töreni kim bozabilir.’’ Törenin en mühim kıymeti olan hakkaniyet de bu yüzden mülkün doğrusu devletin temeli kabul edilmiştir. Devlet teşkilatlanmasında düzenleyici bir role haiz olan töre, kağanın hem keyfî hareket etmesini engellemiş hem de halkına adil davranması için bir denetim mekanizması olmuştur.

Orhun Kitabesi

“Kişioğlu ölmek için yaratılmıştır. İnsanoğlu fani, Gök Tanrı ebedidir.” Türklerin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Kitabelerinden Gök Tanrı inancının İslamiyeti kabul etmeden ilkin var bulunduğunu gösteren bir metin.

Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri Göktürk devleti dönemine aittir. Ek olarak Türk tarihinin ilk yazılı kaynakları doğrusu Türk tarihinin ilk yazılı eserleri Orhun kitabeleridir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir