Ünsüz Yumuşaması

Türkçede günlük hayatta karşımıza en yoğun olarak çıkan ve bilincinde olmadan sık sık gerçekleştirdiğimiz ses vakaları içinde “Ünsüz Yumuşaması” gelmektedir. İki meşhur içinde yer edinen sert ünsüzlerin değişime uğramasına ünsüz yumuşaması  ya ünsüz değişmesi denir. Sadece her sert ünsüzün (ki Türkçedeki sert ünsüzler şu meşhur FıSTıKÇı ŞaHaP ünsüzleridir.) iki meşhur içinde kalmasıyla daima yumuşama gerçekleşmez.

Ünsüz Yumuşaması Nedir?

Yumuşamaya uğrayabilecek sert ünsüzler “p, ç, t, k” harflerinden oluşmaktadır. Eğer bir sözcüğün sonunda “p, ç, t, k” sert ünsüzleri var ise ve bu sözcüğe ünlüyle süregelen bir ek vardığında bu ünsüzler yumuşayarak “b, c, d, g-ğ” harflerine dönüşür. Bu kurala ise ünsüz yumuşaması denir.

Ünsüz yumuşamasında değişiklik şu şekilde olur:

P ünsüzü → B‘ye
Ç ünsüzü → C‘ye
T ünsüzü → D‘ye
K ünsüzü → G ya da Ğ‘ye dönüşmektedir.

Örnek olarak “Kitap” sözcüğünü ele alalım. Bu sözcüğe 3. teklik kişi iyelik eki olan “I” getirildiğinde kitap sözcüğünün sonundaki sert ünsüz “P” yumuşayarak “B” sesine dönüşecektir.

Kitap – ı ⇒ Kitabı

Yukarıdaki örnekte de görüldüğü benzer biçimde “p, ç, t, k” sert ünsüzleriyle biten sözcükler ünlüyle süregelen bir ek aldığında bu ünsüzler değişime uğramaktadır.

Ünsüz Yumuşaması Örnek

Mevzunun daha iyi anlaşılması ve kafanızdaki soruların kaybolması için mevzumuza bolca örnekler vererek devam edeceğiz. Bu yüzden verilen örnekleri detaylı bir halde incelemenizi tavsiye ediyoruz.

Ağaç – a ⇒ Ağaca
Bıçak – ı ⇒ Bıçağı
Dolap – a ⇒ Dolaba
Ne kadarak – ı ⇒ Ne kadarağı
Işıkt – i ⇒ Işıkdi
Cevap – ı ⇒ Cevabı
Yurt – u ⇒ Yurdu
Fakatç – a ⇒ Fakatca

  • Utku’nun kulağı dün geceden beri ağrıyordu. (Kulak– ı ⇒ Kulağı)
  • Tüm bildiklerinizi kağıda yazınız. (Kağıt– a ⇒ Kağıda)
  • İnadı bırakın da küskünlüğe son verin. (İnat– ı ⇒ İnadı, Küskünlük– ı ⇒ Küskünlüğü)

UYARI: Ünsüz Yumuşamasına Aykırılık

→ Uyarı 1: Tek heceli sözcüklerin genelinde ünsüz yumuşaması olmaz.

  • Saç-ı, çöp-ü, üç-ü, üst-e, tüp-ü…

→ Uyarı 2: Türkçemize yabancı dillerden geçmiş bazı sözcüklerde yumuşama olmaz.

  • Sanat-ı, Hukuk-u, Millet-i, Paket-e

→ Uyarı 2: Hususi isimlerde yazılışta değil okunuşta yumuşama olur.

  • Mehmet’i ⇒ (Okunuşta → Mehmedi)
  • Pendik’e ⇒ (Okunuşta → Pendiğe)
  • Zonduldak’a ⇒ (Okunuşta → Zonguldağa)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir