Yahya Bermeki

Yahya Bermeki Biyografisi

Abbasî halîfelerine uzun vakit vezirlik yapmış olan Bermekîler âilesindendir.

Yahya Bermeki, 738 senesinde dünyaya gelmiştir. Tam adı Yahya bin Hâlid bin Bermek’dir. Babası Hâlid, Abbasî Devleti’nin kurulmasında büyük hizmette bulunmuş ve bundan dolayı vezirlik makamına getirilmişti. Gençlik yıllarında Rey, Taberistan ve Demâvend valiliği icra eden babası Hâlid tarafınca Rey’de göreve getirildi. İyi bir eğitim gören Yahya bin Hâlid, babası vasıtasıyla 774 senesinde Azerbaycan valiliğine tâyin edildi. Sonrasında Halîfe Mehdî tarafınca vezirliğe getirildi. Ek olarak 778 senesinde oğlu Harun Reşid’in yetiştirilmesiyle vazifelendirildi. Harun Reşid, Yahya Bermekî’nin hanımı Zübeyde’den süt emdiği için, bununla birlikte onun süt oğlu idi.

Harun Reşid, 780 senesinde Bizans üstüne sefere gönderildiğinde Yahya Bermeki onunla beraber gitti ve ordunun levazım işlerini yürüttü. Aynı yıl içinde Azerbaycan ve İrmîniye dahil batı eyaletlerinin valiliğine atama edilen Harun Reşîd, Yahya Bermeki’yi Dîvânü’r-resâil’in başına getirdi.

Harun Reşid, 14 Eylül 786 tarihinde halîfe olunca süt babası ve hocası Yahya Bermekî’yi vezir vazifesinde devam etmesini isteyerek, Beyt-ül-mâl’ın idaresini de eline verdi. Edebiyat, fesahat ve belagat bakımından dönemin önde gelenlerinden olan Yahya Bermeki, vezirlik makamında kalmış olduğu on yedi senede, oğulları Fâzıl ve Ca’ışık ile beraber Abbasî devlet idaresinde büyük hizmetlerde bulunmuş oldu.

Yahya Bermeki’nin vezirliği esnasında yapmış olduğu en büyük hizmet, dünyâ târihinde ilk kez kâğıt fabrikasını kurmasıdır. 794 senesinde kurulan bu yapınak, tüm dünyâda yeni bir devrin başlangıcı oldu. Bu başarısı kâğıt sanâyînin gelişmesini, hemen sonra Şam’da ve Trablusgarb’da yeni kâğıt fabrikalarının açılmasını sağlamış oldu. Yahya Bermeki, bu hizmetiyle tüm dünyâda ilmin yaygınlaşmasını elde etmiş ve matbaanın keşfine zemin hazırlamıştır.

Ek olarak Yunan, Hint ve Fars kültürüne ilişkin kitapların Arapça’ya çeviri edilmesi için çalışmış, Batlamyus’un el-Mecisṭî’si ve Hintçe yazılmış Susrata adlı tıp kitabı onun isteği üstüne Arapça’ya çevrilmiştir.

Yahyâ’nın on yedi yıl devam eden vezirliği Bermekî ailesi için tam bir saltanat süreci olmuştur. Bununla beraber Yahyâ vezirliğinin ilk üç senesinde yapmış olduğu tüm işleri halifenin anası Hayzürân’ın onayına sunar, devlet işlerini onun tâlimatıyla yürütürdü. Hayzürân’ın ölümünden (173/789) sonrasında yönetim tek başına Yahyâ’nın eline geçmiş, merkezde ve eyaletlerde mühim görevler üstüne alan oğulları Cafer ve Fazıl ile beraber idarede mutlak söz sahibi haline gelmiştir. Her gün oğulları ile beraber halkın şikâyetlerini dinler, devlet işlerini görüşüp karara bağlardı. Belirleme ve azillerde tek yetkili kılınmasının yanı sıra önceleri yalnız halifelerin imzasıyla yürürlüğe giren Dîvânü’l-harâc yazıları da artık onun imzasıyla çıkıyordu. Devletin maliyesi, ayrıca halife sarayının harcamaları üstünde bile tam bir tasarrufa sahipti. Yahyâ’nın iki oğlu babalarına yardım eder, merkez ve eyaletlerde mühim görevler üstlenirdi. Fazıl doğu, Cafer de batı eyaletlerine vali atama edilmiş, devletin taşra idaresi ikisi içinde bölüştürülmüştü.

Halîfe Harun Reşid, bir süre sonrasında, çıkan fitneler üstüne 802 senesinde Yahya Bermeki ile oğullarını hapsettirdi. Yahya Bermeki, Rakka’da hapiste iken 29 Kasım 805 tarihinde 67 yaşlarında vefat etti. Oğlu Fâzıl namazını kıldırdı. Fırat kıyısına Rabazuherseme denilen yerde defnedildi.

Fazıl, Cafer, Muhammed ve Musa adlarında 4 oğlu vardı.
Kaynak:Yaşam öyküsü.info

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir