Yan Anlam, Yan Anlam Nedir? Yan Anlam Örnekleri

Öğrencilerimizin sözcükte anlam mevzusu içinde kafalarının karıştığı bir noktaların başlangıcında “Yan anlam” gelmektedir. Zira burada gerçek anlamdan tam olarak kopamamış olan bu anlam türünü bu yazımızda bolca örneklerle ele alacağız.

Yan Anlam Nedir?

Gerçek (temel) anlamdan tam olarak kopmayıp yakınlık ilişkisine dayalı olarak zaman içinde bir sözcüğün daha oldukça benzetmeler kanalıyla yeni anlamlar kazanmasına yan anlam denir. Bir sözcüğün temel anlamının haricinde çağrıştırdığı her şey yan anlam olarak değerlendirilir. Bu anlam çağrıştırmalar ise toplumsal özellikler sonucu oluşmaktadır.

Bu anlam çeşidinin daha iyi kavranabilmesi için şu iki özelliği unutmamamız gerekiyor:

  1. Gerçek anlamla ilişkisi kopmamış ve yakınlık ilişkisi devam eder.
  2. Yeni anlamına sadece bir benzetme kanalıyla ulaşmıştır.

Örnek

  • Ağaçların yaprakları dökülmeye başlamıştı. (Yaprak, ağaçların solumasını ve terlemesini elde eden bölümleridir. Bkz. TDK)
  • Türkçe öğretmenimiz kırk yapraklı defter istedi. (Y.A.= Defter sayfaları ile ağaç yaprakları içinde bir benzerlik ilgisi kurulmuştur.)
  • Konuşmam bittikten sonrasında sessiz bir şekilde dönerek bana baktı. (Bakmak= bir şeye yüzünü dönmek anlamını taşıdığından burada (G.A.)gerçek anlamda kullanılmıştır. Bkz. TDK)
  • Bu mahalleye jandarma bakıyor. (Burada “Bakmak” fiili gerçek anlamla bir benzerlik ilişkisi altında ilgilenmek manasında kullanıldığından (Y.A.)yan anlamdır.)

Yukarıda yer edinen örneklerde de görüldüğü şeklinde koyu renkte olan sözcükler bir benzerlik yada bir ilişkiye dayanarak kendi aralarında anlam aktarımı gerçekleştirmişlerdir. İşte bu benzerlik yada herhangi bir ilgi sonrasında oluşan çağrışımlardır yan anlamlar.

Yan Anlam Örnekleri

Mevzuyu daha iyi anlayabilmeniz için birçok değişik örnekle pekiştirme yapmanız gerekmektedir. Bundan dolayı verilen örnekleri dikkatli bir halde incelemenizi tavsiye ediyoruz.

İnce dalları toplayıp ateş yakmıştı. (G.A.)
– Yılmaz, ince ve uzun boylu bir adamdı. (Y.A.) 

– Dila’nın gözleri yeşil yeşil parlıyordu. (G.A.)
– Aradığım toka çekmecenin bakış açısından çıktı. (Y.A.)

– Kuşu kanadından tutmuş bırakmıyordu. (G.A.)
– Yeni tayyare kanatlarının dizaynları değişti. (Y.A.)

  • Bilgisayar masasının ayakları sallandığından iş yapamıyordum. (İnsanın ayaklarıyla bir benzerlik ilişkisiyle yeni anlam kazanmıştır.)
  • Geminin burnu buz dağına çarpmıştı. (İnsan burnuyla bir benzerlik ilişkisi kurulmuştur.)
  • Dağ eteklerinde karlar erimiş ve yeşillik ortaya çıkmıştı. (Dağın alt taraflarına doğru bir gelişme olduğundan etekle anlam ilgisi kurulmuştur.)
  • Bisikletin vites dişlileri dağıldığından yolda kaldık. (Vites dişi ile insan dişi içinde bir benzerlik kurulmuştur.)
  • Elbisenin kolları değişik bir renkten oluşuyordu. (Elbise kolu ile insan kolu içinde benzerlik ilişkisi kurulmuştur.)
  • O zamanlar ben lisede okuyordum. (Okumak burada tahsil görmek manasındadır sadece gerçek anlamından tam olarak kopamamıştır.)
  • Oda karanlık olunca ışığı yaktı. (İşlevsel bir benzerlikten dolayı sözcük anlamından kopmamıştır.)
  • Şirketi dolandırırken müdürü uyutmuşlar. (Uyumak olan şeylerin farkına varamamak, onlardan habersiz kalmak anlamında kullanılmıştır. Gerçek anlamından işlevsellik yönüyle kopamamıştır.)
  • Derslik kapısının dili bozulmuş olduğu için kapıyı kapatamıyorduk. (Kapı dili insan diline benzetilerek bir ilişki kurulmuştur.)

Referanslar

Referanslar

http://dergipark.gov.tr/

https://www.youtube.com

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir