Yüklem Nedir? Yüklem Nasıl Bulunur? Yüklem Örnekleri

Bir cümlenin en mühim ögesi nedir diye soracaktır olursanız alacağınız yanıt “Yüklem” olacaktır. Bundan dolayı bir söz dizimini cümle meydana getiren şey bildirmiş olduğu yargıdır ve bu yargıyı elde eden da yüklemdir. Mesela “Çocuk denize taş attı.” cümlesini ele alalım. Burada yargıyı bildiren”attı” sözcüğüdür. Eğer bu fiil gerçekleşmemiş olsaydı bu cümlenin kurulmasına gerek kalmayacaktı. Bu yüzden yüklemi olmayan bir cümleden anlatmak mümkün değildir. Dolayısıyla cümlenin ögeleri mevzusu kapsamında bu mevzuya ek olarak bir ehemmiyet vermek gerekir.

Yüklem Nedir?

Cümlelerde özne tarafınca yapılmış olan bir fiili, işi, oluşu, vakası, durumu ve yargıyı bildiren kelimelere ya da kelime gruplarına yüklem denir. Yüklemler ya (çoğunlukla) fiillerden ya da isim asil sözcüklerden oluşmaktadır. Bu özelliği göz önünde bulundurarak bu ögemizi iki değişik şekilde incelememiz daha doğru olacaktır. Yüklem çeşitleri ise şu şekildedir:

1) Yüklemlerin büyük bir çoğunluğu iş, oluş, kılış eylemleri bildiren bir çekimli fiilden oluşmaktadır. Çekimli eylem diyoruz şundan dolayı bu fiiller şahıs ve vakit eklerini alırlar.

Örnek

  • Dayım yatana kadar kitap okurdu. (Cümlede meydana getirilen eylemi bildiren sözcük “Okumak” olduğundan bu eylem yüklemdir.)
  • İstediği karar çıkmayınca vaka çıktı. (Cümle meydana getirilen işi bildiren sözcük “Çıktı”dır.)

2) Yüklemler kimi zaman isim asil sözcüklerden (isim, ödat, zamir, zarf…) oluşabilmektedir. Düzgüsel şartlarda adlar bu şekilde bir görevi üstlenmesi söz mevzusu olması imkansız. İsim ve isim asil sözcükler sadece bir “Ek eylem” yardımıyla yüklem olurlar. Yükleminin eylem ya da isim asil sözcüklerden oluşmasına gore cümleler sınıflandırılır. “Yüklemine gore cümleler” mevzusuna göz atarak bu mevzuda daha çok bilgiye ulaşabilirsiniz.

Örnek

  • Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. (Mustafa Kemal Atatürk’ün bu meşhur sözünde yüklem görevinde kullanılan sözcük bir isim olan “İlim”dir. Sadece “İlim”in bu görevi üstlenebilmesi ek fiilin geniş vakit kipi olan “-dir” ekiyle mümkün olmuştur. Netice olarak isim asil sözcüklerin yüklem olabilmesi ek fiile bağlıdır.)
  • Bu yaz elimden düşürmediğim şey kitaptı.

Yüklem Örnekleri

Aşağıda yer edinen örnek cümlelerde yargı bildiren ögeler hem fiillerden hem de çeşitli isim asil sözcüklerden oluşmuştur. Bu yüzden örnekleri tek tek incelemeniz size katkı elde edecektir.

  • Ev soğuyunca kömür sobasını yaktı. (Yakmak=eylem)
  • Ankara’daki şubeye dilekçe verdik. (Vermek=eylem)
  • Güzel günler bizi bekliyordu. (Beklemek=eylem)
  • Fenerbahçe ile Galatasaray golsüz berabere kaldı. (Kalmak=eylem)
  • Kulübün bu fena teklifini kabul etti. (Kabul etmek=birleşik eylem)
  • Yoğunluktan dolayı sadece dönebildim. (Dönebilmek=birleşik eylem)
  • Maçtan sonrasında bitkin gibiydi. (Benzer biçimde=edat)
  • Bana ters ters bakan oydu. (O=şahıs zamiri)
  • Okulda kaybettiğim kırmızı atkıydı. (Kırmızı atkı=ödat tamlaması)
  • En pahalısı tayyare kanadıymış. (Tayyare kanadı=isim tamlaması)
  • Bu notlardan sonrasında göze girdi. (Göze girmek=deyim)

Yüklemin Özellikleri ve İpuçları

⇒ Yüklemler çoğu zaman cümlelerin sonunda bulunur. Sadece devrik cümle olarak adlandırdığımız bazı cümlelerde yüklemler sonda değil cümlenin herhangi bir yerinde bulunabilirler.

  • Ne güzel söylemiş büyük ozan.
  • Ne ağlarsın benim zülf-ü siyahım.
  • Çalma elin kapısını, çalarlar kapını.
  • Sevgiydi bizi birbirimize bağlayan. 

⇒ Olumsuzluk ya da sual ekleri (“değil, mi” şeklinde) yüklemlere dahil edilir.

  • Aradığın şahıs maalesef bu değildi.
  • Fenerbahçe aktarma yapmış mı?

⇒ Yüklem görevinde kullanılan tamlamalar, deyimler, birleşik fiiller, ikilemeler bir tüm olarak yüklem olabilirler. Bu tarzdaki kelime gruplarını yüklem ve öteki ögeler şeklinde ayırmamız mümkün değildir.

  • Sen akıllı bir çocuksun. (Akıllı bir çocuk=ödat tamlaması)
  • Imtihanı geçince etekleri zil çaldı. (Etekleri zil çalmak=deyim)
  • Otobüs molasında namaz kıldı. (Namaz kıldı=birleşik eylem)
  • Korktuğundan tüyleri diken dikendi. (diken diken=ikileme)

Yüklem Iyi mi Bulunur?

Bir cümlenin tüm ögelerinin bulunabilmesi yükleme yöneltilen sorularla mümkün olduğundan bir cümlenin ögeleri incelenirken ilk olarak yüklemi bulmalıyız. Yüklemi bulabilmek ise oldukça kolaydır. Cümlenin ögelerini bulmaya başladığınızda ilk olarak “Bu cümlede yargıyı bildiren sözcük hangisidir?” şeklinde bir yaklaşımla yüklemi bulmanız mümkün olacaktır.

Mevzuyla ilgili videolu ders anlatımı için “Youtube” kanalımızı ziyaret edebilirsiniz…

Cümlenin Ögeleri

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir