Yüklemin Türüne Göre Cümleler, İsim Cümlesi – Fiil Cümlesi

Bir cümle oluşturulurken en mühim öge olarak karşımıza yüklem çıkmaktadır. Yüklemler kelime olarak isim ya da eylem olabilmektedir. İşte “yüklemine bakılırsa cümleler” mevzusunda dikkat etmemiz ihtiyaç duyulan nokta da yüklemin isim mi yoksa eylem mi olup olmadığına bakmaktır. 

Yüklemin Türüne Nazaran Cümleler

İsim Cümlesi

Eylem Cümlesi

A) İsim Cümlesi

İsim cümleleri, yükleminin isim ya da isim asil sözcükten oluştuğu cümlelerdir. İsimler normalde fiil bildirmeyeceğinden yüklem olamazlar sadece ek-fiil aldıklarında yüklem görevinde kullanılabilirler.

İsim cümlesi örnekleri

  • Dikkatli olmanız ihtiyaç duyulan nokta sağlıktır.

(Bu cümlede dikkat edilirse yüklem olarak kullanılan sözcük isim olan sağlıktır. Sadece “Sıhhat” sözcüğüne ek-fiil getirilerek yüklem olması sağlanmıştır. Dolayısıyla bu cümle isim cümlesidir.

UYARI: Bazı isim cümlelerinde ek-fiil kullanılmayabilir.

  • Onda bu renk boyalar var.

(İsim olan “Var” yüklem olarak kullanıldığından bu cümle isim cümlesidir.)

  • Dün akşamdan beri çalıştığımız için ölü gibiyiz şimdi.
  • Bu tarz şeyleri başımıza bela eden sensin.
  • Pazardan sonrasında sokaklar kir içindeydi.
  • Bunlar ders çalışmamamızın sonucuydu.
  • Eski köyümüzden gelen bir misafirimizdi.

UYARI 2: İsim cümlelerinde yalnızca adlar değil ödat, zarf, edat ve fiilimsiler de yüklem görevinde kullanılabilir.

  • Yaptığınız ödevler hani? (Edat)
  • Size iyi gelecek şey sevmektir. (İsim eylem)
  • Bu tarz şeyleri uzun seneler araştıran benim. (Zamir)
  • O zamanlar favori sporum yüzmekti. (İsim eylem)
  • Beni senelerce taşıyan eski arabamdı. (Ödat tamlaması)

UYARI 3: İsim cümlelerinin olumsuzu “değil” sözcüğü ile yapılır.

  • Oldukca beğendiğim bir şarkıydı.
  • Oldukca beğendiğim bir şarkı değildi.
  • Dünyanın gözü bu ilçedeydi.
  • Dünyanın gözü bu ilçede değildi.

B) Eylem Cümlesi

Çekimlenmiş bir fiilin yüklem olarak kullanıldığı cümleler “Eylem cümleleri” olarak adlandırılır. Fiiller cümle içinde haber ve arzu kipleriyle çekimlenerek yüklem görevinde kullanılabilir.

Eylem cümlesi örnekleri

  • Bugün Bursa’ya varacağım.

“Var-mak” fiili gelecek vakit eki olan (-acak, -ecek) ve birinci teklik kişi ekiyle çekimlenerek yüklem olmuştur.

  • Maçın sonunda kazanan bizim ekip olmuştu.

Ol-mak fiili duyulan geçmiş vakit eki (-muş) ve geçmiş dönemin hikayesiyle (-tu) çekimlenerek yüklem olmuştur.

  • Çatıdan ayak sesleri geliyor.

Gel-mek fiili şimdiki vakit ekiyle (-yor) çekimlenerek yüklem olmuştur.

  • Artık ders çalışmalıyım.
  • Günümüzde birçok insan işi olmayan kalmıştı.
  • Yürürken konuşmayı sevmiyordu.
  • Akşamları yalnız kalmayı tercih ediyordu.
  • Sınava fazlaca emek vererek hayallerini gerçekleştirmiş oldu.

NOT: Eylem cümlelerinin olumsuzu “-me, -ma” ekiyle yapılır.

  • Bugün okula geleceğim/gelmeyeceğim.
  • Takımın yenilgisini sahadaki oyuna bağlamalıyız/bağlamamalıyız.

Yüklemler hakkında detaylı informasyon için “Yüklem nedir?” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir