Yüklemin Yerine Göre Cümleler (Kurallı, Devrik, Eksiltili)

Bir cümlede meydana getirilen işi, aslolan yargıyı ve durumu üzerine kalan öge yüklemdir. Türkçenin dil bilgisi doğallığı çerçevesinde de yüklemlerin cümle sonunda olması gerekir. Her ne kadar Türkçenin doğallığı çerçevesinde yüklemlerin sonda olması alıştığımız bir durum olsa da kimi zaman yüklemleri cümlenin başlangıcında ve ortasında da kullanabilmekteyiz. Yüklemleri cümlenin sonunda değilde başka bir yerinde kullanmak herhangi bir ifade bozukluğuna yol açmamakla beraber konuşmacılar yüklemin yerini değiştirerek cümledeki vurguyu arttırabilmektedirler.

Türkçe dil bilgisi kurallarına bakılırsa yüklemi cümle içinde kullandığımız yere ya da yüklemi asla kullanmama durumuna bakılırsa oluşan cümle çeşitleri şu şekildedir:

Yüklemin Yerine Gore Cümleler

  • Kurallı Cümle
  • Devrik Cümle
  • Eksiltili Cümle

1. Kurallı Cümle (Düz Cümle)

Türkçenin doğallığı içinde yüklemlerin cümlenin sonunda yer almış olduğu cümlelere “Kurallı Cümle” denir. Bu tür cümlelerde ögeler şu şekilde sıralanmaktadır: Özne+nesne/tümleç+yüklem

  • Dün akşamdan beri odasından çıkmadı.
  • Notlarının hepsi 90 üzeriydi.
  • Yoldayken duyduğu müzik onu üniversite yıllarına götürmüştü.
  • Öğretmen, sınavda görevli olduğumuz mevzuları söylemiş oldu.
  • Ulusal takımımız turnuvada oldukça başarılıydı.

2. Devrik Cümle

Yüklemin cümlenin sonunda değil de ortasında ya da başlangıcında kullanıldığı cümlelere “Devrik Cümle” denilmektedir. Türkçede yüklemin cümle sonunda kullanılmamasının herhangi bir anlamsal bozukluğa yol açmayacağını unutmamız gerekiyor. Bilhassa günlük konuşma dilinde, sunumlarda ve şiirsel anlatımlarda sözün etkileme enerjisini ve vurguyu arttırmak için devrik cümlelere çoğunlukla başvurmaktayız.

  • Bu durumu açıklayamıyordu yakınlarına.
  • Aynı hafta tayinim çıktı Ankara’ya.
  • Yaz tatilinde buraya gelecek Kenan.
  • Bu kitabı imtihan öncesinde okumamızı söylemiş oldu öğretmen.
  • Babasına asla benzememişti bu çocuk.
  • Takımının performansı karşısında şok olmuştu kaptan.

NOT: Devrik olan cümlelerde ögeleri bulurken cümleyi kurallı cümleye çevirmemiz işimizi kolaylaştıracaktır.

3. Eksiltili Cümle

Yüklemi bulunmayan ve yargının ne olduğu okuyucuya bırakılan söz öbeklerine “Eksiltili Cümle” denir. Bu tür cümlelerde yargı hemen hemen aktarılmadığından ve tamamlanmadığından söz öbeğinin sonuna “üç nokta (…)” konur.

  • Öğretmen imtihan kağıtlarını dağıttı ve sınıfa dönerek…
  • Sokaklarda bir bölgelere yetişme telaşı içinde olan insanoğlu…
  • Gökyüzünde bembeyaz bulutların arasından güneş ışıkları…
  • Bir elimde kağıt, diğerinde kalem…
  • Evden işe, işten eve…
  • Azdan azca, çoktan fazlaca…
  • Ilkin can, sonrasında canan…

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir