Zamir Nedir? Zamirler (Adıllar), Zamir Çeşitleri

İsim olmadığı halde cümlede ismin yerini tutan, kişileri ya da herhangi bir varlığı işaret kanalıyla, sual kanalıyla ve belli belirsiz bir halde karşılayan sözcüklere zamir denir. Zamirler tek başlarına kullandıklarında herhangi bir adı karşılamazlar. Zamirlerin anlam kazanması için bir ismin anlamını karşılamaları gerekmektedir.

Zamirler doğrusu adıllar yardımıyla dilde büyük bir tutum yapılmış olunur. Şundan dolayı insan ya da varlıkların isimlerini cümlelerde tekrarlamak hem cümleyi uzatacaktı hem de cümleyi daha karışık hale getirecekti. Bu yüzden varlıklar “Ben, sen, bu, şu, o” şeklinde kısa yoldan zamirler yardımıyla cümle içinde kullanılabilmektedir.

Zamir Çeşitleri

  • Kişi (Şahıs) Zamirleri
  • İşaret Zamiri
  • Belgisiz Zamir
  • Sual Zamiri
  • Dönüşlülük Zamiri
  • İlgi Zamiri

Zamirlerle ilgili bilmemiz ihtiyaç duyulan iki özellik şudur:

1. Zamirler ismin yerini meblağ ve isim yerine kullanılırlar.

2. Zamirler isim çekim eklerini alabilirler.

Bu iki özelliği aklımızdan çıkarmamalıyız.

  • Örnek
Ahmet’in yarın İzmir’de olması gerekiyor.

Onun yarın burada olması gerekiyor.

İlk örnekte isimlerle kurulan cümlenin alttaki örneğinde ise “Ahmet ve İzmir” yerine zamirin kullanıldığını görebiliriz.

Zamirler genel olarak 6 başlıkta incelenir. Zamir çeşitleri şu şekildedir:

1. Kişi (Şahıs) Zamirleri

Kişi doğrusu şahıs isimlerinin yerine kullanılan zamir çeşididir. Bu türdeki zamirler bir insan isminin yerine kullanılır. Kişi zamirleri şunlardır: Ben, sen, o, biz, siz, onlar.

  • Örnekler
Benim bilgisayarım.

Sizler yarınların umudusunuz.

Onları geçen yaz bodrumda gördüm.

Seni aramaya çıktığımızda Ayşe’de yanımızdaydı.

Yukarıda kırmızı ile gösterilmiş sözcükler şahıs zamiri görevinde kullanılmıştır.

* Ben ve sen zamirleri ismin yönelme hal ekini (-e) aldığında “Bana ve sana” şeklinde kullanılır.

* Kişi zamirleri tamlayan görevinde bulunarak isim tamlaması kurabilir.

Benim arabam.

Onların sevgisi.

2. İşaret Zamiri

İsimlerin yerini işaret kanalıyla karşılayan zamir çeşididir. İşaret zamiri olarak kullanılan başlıca sözcükler şunlardır: bu, şu, o, bunlar, şunlar, diğeri, diğeri, beriki.

İşaret zamiri olan “bu, şu, o” sözcüklerinin Türkçedeki kullanımı ve anlamı şu şekildedir.

Yakında bulunan bir varlığa “bu”, birazcık daha uzakta olan varlığa “şu”, uzakta bulunan bir varlığa da “o” zamiriyle işaret edilir.

  • Örnekler
Buralarda kiralık ev bulmak oldukça zor.

Bu dolap burada duracak, diğeri aşağıya inecek.

Şunları gözümün önünden kaldırın!

Şahıs zamiri olan “o” ile işaret zamiri olan “o” birbiriyle karıştırılmamalı.

O, dün akşam tüm ödevleri tamamladı.

O, bizim köyümüzün çeşmesidir.

İlk cümlede bir şahıs kastedildiği için “o” sözcüğü kişi zamiridir. İkinci cümledeki “o” ise çeşmenin yerini tutmaktadır. Bu yüzden işaret zamiridir.

3. Belgisiz Zamir

İsmi belli belirsiz, kati olmayacak bir halde karşılayan zamirlerdir. Belgisiz zamirlerinin başlıcaları şunlardır: biri, birkaçı, hepsi, pek bir çok, pek azı, hepimiz, bazısı, bazıları, tümü, tamamı, bütünü, bir kısmı, kimi, herbiri, başkası, kimisi, kimse, hiçbiri…

  • Örnekler
Hiçbiri daha ilkin parkuru tamamlayamadı.

Birkaçı bahçede top oynuyordu.

Tümünü satsak da bu evi almaya yetmiyor.

Bazıları bu dünyaya talihli olarak gelir.

4. Sual Zamiri

Adları sual kanalıyla karşılayan zamirlerdir. Aslolan sual zamirleri “kim” ve “ne” sözcükleridir. Öteki sual zamirleri bu sözcüklerden türetilmiştir. Başlıca sual zamirleri şunlardır: ne, neyi, neye, neyde, neyden, nereye, nereden, kim, kime, kimde, kimden, hangi, hangimiz, hangileri, kaçı, ne kadara, kaçımız…

  • Sual Zamiri Örnekleri
Hangimiz sevmedik?

Bu yaz hangisine gideceksiniz?

Kaçı sınıfı geçti?

Yurt dışından bizlere ne getirdin?

Seni kimler aldı?

5. Dönüşlülük Zamiri

Yüklemdeki işin özne tarafınca yapıldığını bildiren ve şahıs zamirleriyle kullanıldığında pekiştirme icra eden zamir çeşididir. Bu zamir çeşidinin “dönüşlülük” olarak adlandırılmasının sebebi ise; meydana getirilen işin icra eden şahsa dönüyor olmasıdır.

Dönüşlülük zamiri “kendi” sözcüğüdür. Dönüşlülük zamiri olan kendi sözcüğüne iyelik ekleri getirilebilir.

  • Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
Tek taşımı kendim aldım.

Sınıfı ben kendim emek harcayarak geçtim. (Bu cümlede pekiştirme yapmıştır.)

Kendisini büyük görme hastalığına yakalanmıştı.

* Kendi zamiri “kendiliğinden” şeklinde kullanıldığında zarf olur.

Çiçek kendiliğinden büyümüş.

6. İlgi Zamiri

Türkçede “-ki” eki ilgi zamiri görevinde kullanılır. İlgi zamiri daima kelimeye bitişik olarak yazılır. Herhangi bir ismin yerini meblağ.

  • Örnekler
Ali’nin evi okula yakın, benimki uzaktı.

Bizimki bugün gene sinirliydi.

Ek olarak Bkz -> SÖZCÜK TÜRLERİ ZAMİR KONU VİDEOSU

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir