Zarf Fiil Ekleri Nelerdir? Kodlaması Nedir?

Öteki fiilimsiler şeklinde fiillere gelir ve eklendikleri sözcüklerle fiilleri ya da öteki fiilimsileri süre ile durum yönünden niteler. Cümle içinde eklendikleri fiilleri zarf görevine sokar. Zarf eylem ekleri -ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında” şeklindedir. Fiilimsiler içinde zarf eylem eklerinin sayıca fazla olmasından dolayı ezberlenme noktasında sıkıntılar yaşanabilmektedir. Bu eklerin akılda kolayca kalması için şu şekilde zarf eylem kodlaması (Bağ eylem ekleri kodlaması) yapabiliriz:

Zarf Eylem Ekleri Kodlaması

Kenyalı asiye ince ipi araklamadan gittiğinde oldukça” ya da “Ali madan dağında yaramazken ince ip atarak incelmeksizin dikçe durdu.”  şeklinde kodlayabiliriz.

Zarf Eylem Ekleri Örnekleri

-Ip, Up

Bağlaç işlevinde “ve”, “şeklinde” anlamlar katar ve fiillerin durumlarını gösterir.

  • Arabayı onarıp bizlere sattılar.
  • Çalışıp imtihanı geçti.
  • Bakıp bakıp gülüyordu.

-arak, -erek

Fiillerin hangi durumda yapıldığı gösterir, iki fiilin aynı anda yapıldığını gösterir.

  • Söylenerek kapıyı kapattı.
  • Her sabah kalktığında gülerek iyi sabahlar diyordu.
  • Maçları seyrederek analizlerini yapıyordu.
  • Okuldan gelerek kardeşini hastaneye götürdü.

-ınca, ince

Eklendikleri eylemin zamanını bildirir.

  • Annemler köyden gelince temizlik yapacağız.
  • Okullar bitince tatile gideceğiz.
  • Ekip şampiyon olunca yeni transferler açıklanacak.
  • Gözleri bozulunca gözlük takmak mecburiyetinde bırakıldı.

-dıkça, -dikçe

Eklendikleri fiillere neden-sonuç, koşul-sonuç şeklinde anlamların yanında süre anlamı da katar.

  • Birikim yaptıkça mutlu oluyordu.
  • Derslerine çalıştıkça notları yükseliyordu.
  • Onu gördükçe sinirlerim tepeme çıkıyordu.
  • Evi temizledikçe kirlenmeye devam ediyordu.

-madan, -meden

Cümleye şart, süre ve iyi mi yapıldığı şeklinde anlamlar katar.

  • Ben gelmeden yemeğe sakın başlamayın.
  • Derslerde durmadan not alıyordu.
  • Takımımız maçları gol atmadan tamamlıyordu.
  • Öğretmenlerinize danışmadan defter almayın.

-alı, -eli

Cümleye başlama zamanı şeklinde bir anlam katar.

  • Buraya geleli hiçbir vaka çıkmadı.
  • Ailemi görmeyeli oldukça uzun süre oldu.
  • Havalar ısınalı daha denize gitmedik.
  • İstanbul’a taşınalı hemen hemen beş ay oldu.

-ken

Eklendiği fiile durum ya da süre anlamı katar. Ek olarak cümlede iki eylemin aynı anda yapıldığını bildirir.

  • Yürürken eski müdürümle karşılaşmayalım mı?
  • Dün sabah okula giderken ayağım burkuldu.
  • Biz tam mezun olurken imtihan sistemi değişti.
  • Su içerken hıçkırığı tutmuştu. 

-meksizin, -maksızın

Eklendikleri fiillerle cümleye durum ve kimi zaman de süreklilik şeklinde anlamlar katmaktadır.

  • Durmaksızın ders çalışıyordu.
  • Hiçbir şey görmeksizin vakası seyretmeye çalışıyordu.
  • Yapmış olduğu hataları anlamaksızın tekrarlamaya devam ediyordu.

-esiye, -asıya

  • İşini ölesiye seviyordu.
  • Annesinin yapmış olduğu yiyecekleri doyasıya yedi.
  • Şirketi batırasıya kadar devam etti.

-dığında, -diğinde

Eylemlerin zamanını bildirir.

  • İstanbul’a geldiğinde bana haber vermeyi unutma.
  • Okulu bitirdiğinde bizlere haber vermeden memleketine gitmişti.
  • Temizlik bittiğinde dışarıya yiyecek yemeye gittik.
  • Hediyesini gördüğünde büyük bir şaşkınlık yaşadık.

…-r ….-mAz

  • Döner dönmez derhal bilgisayarın başına oturdu.
  • Maç biter bitmez hakemin yanına koştular.
  • Okulu bitirir bitirmez iş hayatına atıldı.
  • Hava aydınlanır aydınlanmaz yollara düştü.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
Türkçe Ders Notları
Edebiyat Ders Notları

Fiilimsiler

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir