Zorunlu Askerlik Sisteminden Ulus Devlete

Avrupa’da ortaya çıkan millet devletler, siyasal ve askerî güç olarak fazlaca uluslu devletler için mühim bir tehdit oluşturdu.

Oldukça uluslu devletler yapmış olduğu ıslahatlarla millet ayaklanmalarına engel olmaya çalıştı. Bu devletler anayasal sistem, vatandaşlık, mecburi temel eğitim, mecburi askerlik ve nüfus sayımlarında düzenlemeler yaparak fazlaca uluslu devlet yapısını korumaya çalıştı. Millet devlet modelinin en temel özelliklerinden önde gelen mecburi askerlik sisteminin başlangıcı Fransız İhtilali’ne dayanırken çağdaş ordu kurma fikri XVI. yüzyılda Niccolo Machiavelli (Nikola Makyavelli) tarafınca ortaya atıldı.

Niccolo Machiavelli (temsilî)

Fransız İhtilali’nden sonrasında “Vatan tehlikede ve halkın tamamı vatan savunmasından mesuldür.” biçiminde oluşan söylemler yeni bir ordu anlayışını da bununla beraber getirdi. Bu anlayışa bakılırsa her kişi vatan savunmasından mesuldür. Milletin gerektiğinde orduya katılarak vazife yapması gerekliliği benimsendi. Bu şekilde millet terimi ile beraber “millî ordu” terimi millet devlet modelinin ayrılmaz bir parçası hâlini aldı. Millî bir devlet kurma fikri, mecburi askerliğe dayalı millî bir ordu kurma fikrinin doğmasına sebep oldu.

XIX. yüzyıl başlarında kral için değil vatan için savaşan yeni ordu anlayışı, Napolyon’un başarılarının temel sebeplerinden biri sayıldı. Bu yüzyılın ikinci yarısında ulusal birliğini elde eden Almanya ve İtalya ordularının başarılarının da bu modele bağlı olduğu kabul edildi. Millet devletler mecburi askerlikle kuvvetli bir ordu oluşturmayı hedefledi ve bununla beraber değişik statülere bölünmüş topluluktan eşit vatandaşlığa geçişi sağlamış oldu. Devleti oluşturan topluluklar arasındaki eşitsizliklerin ortadan kaldırılmasıyla bu topluluklardaki vatandaşlar anayasa önünde eşit hak ve görevlere haiz oldu. Bu sayede kişinin kendini yaşamış olduğu devletle özdeşleştiren vatandaşlara dönüştürülmesi amaçlandı.

Devlete bağlı bir okul sistemi geliştirerek mecburi temel eğitim uygulamasına gitmek millet devletlerin başvurduğu temel araçların başındadır. Bir öteki mühim vasıta, mecburi askerliktir. Bu sisteme bakılırsa ordu “milletin okulu” olarak değerlendirilir ve orduya bir “medenileştirme misyonu” yüklenir. Orduda askerlere devletin resmi dili, okuma yazma, devletin temel değerleri, yurttaş olmanın gerekleri vb. öğretilerek bir çeşit vatandaşlık eğitimi verilir. Osmanlı Devleti şeklinde değişik etnik grupları ve dinleri barındıran devletler de ulusal bağımsızlık hareketlerini önlemek ve devletin birliğini sağlamak için mecburi askerlik sisteminden yararlandılar. Bu uygulamayı “medenileştirme” aracı olarak da kullandılar. Değişik şekillerde teşkilatlanan fazlaca uluslu devletlerin ordu sisteminde halkın tamamının askere alınması mümkün değildi.

Fransa’da cumhuriyetin ilanından sonrasında çıkan ayaklanmaları bastırmak için daha çok askere gerekseme duyuldu. Bu ihtiyacı karşılamak için seferberlik kararnamesi deklare edildi. Kararnameye bakılırsa her Fransız adam, asker kabul edildi. Bekâr delikanlılar cephede savaşırken evliler tabanca imalatında ve cepheye nakil işlerinde çalışacaktı. Hanımefendiler asker elbisesi dikimi ve çadır yapımıyla uğraşacaktı. Yaşlılar ise meydanlarda halkı bilgilendirip kralın yanlışlarını dile getirecekti. Bu kararname ile mecburi askerlik uygulanmaya başlandı. Sıhhat problemi olmayan tüm genç erkekler asker sayıldı. Fransa’da ortaya çıkan mecburi askerlik uygulaması Avrupa devletlerinde hızla yayılmaya başladı. Avrupa’da Napolyon’un saldırgan politikası milliyetçilik akımını güçlendirdi. Askerlik; milliyetçilik ve vatan sevgisi temeline oturtuldu.

Otto von Bismarck, milliyetçiliğin tesiri ile Almanya’yı birleştirdi. Avrupa devletleri, tabanca sanayisinin gerektirdiği tüm ustalıkları disiplinli bir eğitimle orduda uygulandı. Avrupalı devletlerin ordularında ordu komutanlarının teşkilatçı yapıları güçlendirildi ve askerlere mutlak itaat disiplini öğretildi. Fransa’da ortaya çıkan mecburi askerlik uygulaması tüm bu çalışmalarla Avrupa’da zirveye ulaştı.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir